ऐसी अक्षरे

:- कथा
:- कविता
:- लेख
:- अनुवाद
:- हिंदी
:- English
:- संग्रह
:- इतर

मंदार शिंदे
Mandar Shinde

Thursday, October 11, 2018

चिंगूस मुंगूसची गोष्ट

चला गोष्ट सांगूया...
😀😀😀😀😀😀

चिंगूस मुंगूसची गोष्ट
(लेखकः मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६)

समुद्राच्या किनारी होतं एक गाव, गावामध्ये रहात होते एक तिकडमराव. तिकडमराव माणूस होता भलताच कंजूस, सगळे त्याला म्हणायचे ‘चिंगूस मुंगूस’. चिंगूस मुंगूसची बायको फारच बिचारी, कंजूषपणाला त्याच्या कंटाळली भारी. विकत आणलं नाही धान्य कणभर जरी, तिकडमराव म्हणायचे आज बनव श्रीखंड-पुरी. बायको म्हणायची, “ऑर्डर देत राहू नका उभे, किचनमध्ये येऊन बघा रिकामे सगळे डबे !” पैसे होतील खर्च जर गेलो दुकानात, तिकडमराव म्हणायचे मग “चालेल डाळभात !”

असे आपले चिंगूस मुंगूस लग्नात एकदा गेले, श्रीखंड-पुरी गुलाबजाम पोट भरून खाल्ले. पण लक्षात राहिली एकच गोष्ट पहिल्यांदाच खाल्ली, गोड-गोड मऊसूत खोबर्‍याची एक वडी. वडीची ती चव त्यांच्या तोंडामध्येच राहिली, आनंदानं नाचत त्यांनी घरची वाट धरली.

घरामध्ये शिरल्या-शिरल्या ऑर्डर त्यांनी सोडली, “बनवा बघू किलोभर मस्त खोबर्‍याची वडी.” बायको आली तरातरा किचनमधून चालत, कापडाची पिशवी मोठी हातात होती झुलत. पिशवी फेकून अंगावरती बायको ओरडली, “नारळ नाही घरामध्ये, साखरसुद्धा संपली.” पैसे होतील खर्च जर गेलो बाजारात, पण खोबर्‍याची वडीसुद्धा बसली होती मनात.

नाराजीनंच तिकडमराव बाजारात गेले, ‘नारळ-नारळ’ पुटपुटत रस्त्याने निघाले. घरापासून जवळच दिसला एक नारळवाला, लांबूनच विचारलं “एक नारळ केवढ्याला ?” नारळवाल्याला ठाऊक होती चिंगूस मुंगूसची कटकट, ‘पाच रुपये’ सांगून टाकले डिस्काउंटमध्ये झटपट.

“बापरे ! पाच रुपये ? नारळ एवढा महाग ?” नारळवाल्याने ऐकून लावला डोक्यालाच हात. म्हणाला “तिकडमराव, एक काम करा. इथून दहा किलोमीटर प्रवास तुम्ही करा. तिकडं मिळेल तुम्हाला नारळाची मोठ्ठी बाग, तिथले नारळ नक्कीच नाहीत इथल्याएवढे महाग !”

नारळ स्वस्त मिळवण्याची आयडीया त्यांना आवडली, दहा किलोमीटर चालत चालत कंजूष स्वारी निघाली. खूप वेळ चालल्यावर दिसली नारळाची मोठ्ठी बाग, “एक नारळ मिळेल काय ?” बाहेरून त्यांनी दिली हाक. बागेचा मालक चढला झाडावरती झटपट, त्यालासुद्धा ठाऊक होती चिंगूस मुंगूसची कटकट. ‘तीन रुपये’ नारळाचे झाडावरूनच सांगितले, याच्यापेक्षा स्वस्त नसते त्यालासुद्धा परवडले.

“बापरे ! तीन रुपये ? नारळ एवढा महाग ?” बागमालकाने ऐकून लावला डोक्यालाच हात. म्हणाला “तिकडमराव, एक काम करा. अजून दहा किलोमीटर प्रवास तुम्ही करा. तिकडं मिळेल तुम्हाला याहून मोठ्ठी बाग, तिथले नारळ नक्कीच नाहीत माझ्याएवढे महाग !”

नारळ अजून स्वस्त मिळणार - केवढी भारी गोष्ट, त्यासाठी करु म्हणाले चालायचे थोडे कष्ट. दहा किलोमीटर चालून चालून तिकडमराव थकले, खोबर्‍याची वडी आठवून पुन्हा पळत सुटले. शेवटी एकदा दिसली त्यांना नारळाची ती मोठ्ठी बाग, “एक नारळ केवढ्याला ?” बाहेरूनच दिली हाक. त्या बागेचा मालक बसला झाडामागं लपून, चिंगूस मुंगूसची कटकट आली माझ्याकडं कुठून ? ‘एक रुपया’ नारळाचा भाव सांगून टाकला, मालक कुठं दिसेना, आवाज फक्त ऐकला.

“बापरे ! एक रुपया ? नारळ एवढा महाग ?” बागेचा मालक खालीच बसला डोक्याला लावून हात. म्हणाला, “तिकडमराव, एक काम करा. अजून दहा किलोमीटर प्रवास तुम्ही करा. इथून दहा किलोमीटरवर भेट होईल समुद्राशी, समुद्राच्या किनारी दिसतील झाडंच झाडं नारळाची. किनार्‍यावरच्या झाडांचा कुणीच नाही मालक, वाट्टेल तेवढे नारळ तिथं मिळतील तुम्हाला फुकट !”

फुकट ! फुकट !! फुकट !!!

‘फुकट’ हा तर चिंगूस मुंगूसचा शब्द होता आवडता, हजार किलोमीटर चालून जाईल फुक्कट काही मिळवायला. चालून चालून दमले तरी पाय निघाले पुन्हा पुढे, नारळ-नारळ जप करत तिकडमराव समुद्राकडे. दहा किलोमीटर चालून जायला झाली त्यांना संध्याकाळ, पण किनार्‍यावर दिसली शेवटी नारळाच्या झाडांची माळ. वाकडे तिकडे आडवे सरळ, एका-एका झाडाला शंभर नारळ. या नारळांचा मालक कोण, किती नेले मोजणार कोण !

फुकट नारळ काढण्यासाठी, सरसर झाडावर चढली स्वारी. नारळ शोधून चांगला मोठ्ठा, चिंगूस मुंगूसनं मारला डल्ला. दोन्ही हातांनी नारळ धरून, खेचला सगळी शक्ती लावून.

पण तेवढ्यात काय झालं माहितीय ?

तिकडून आली वार्‍याची झुळुक, नारळाची झाडं हलली सुळुक-सुळुक. वारा वाहू लागला मग गोल-गोल, तिकडमरावांचा सुटला की तोल. पायांची पकड सुटली रे सुटली, नारळ पकडून स्वारी लटकली. हातांनी ठेवला नारळ धरून, झटकले पाय नि ओरडले खच्चून. “वाचवा ! वाचवा !! मेलो रे मेलो !!! कुठून बुद्धी सुचली अन् झाडावर चढलो !” आरडाओरडा त्यांचा तिथं ऐकणार होतं कोण, समुद्राच्या किनारी राहतंय तरी कोण !

पण काम संपवून तेवढ्यात कुठून तरी, हत्तीवाला माहूत एक चालला होता घरी. किनार्‍यावरुन आला त्याला आवाज ऐकू, माहूत म्हणाला ‘चला, जवळ जाऊन बघू’. जवळ जाऊन दिसलं त्याला झाड झुलणारं, झाडावर होतं एक माणूस लटकणारं. कोण लटकलंय बघून तो पळत सुटला झटपट, त्यालासुद्धा ठाऊक होती चिंगूस मुंगूसची कटकट.

“माहूत दादा, वाचवा मला, उपकार होतील फार… वाचलो तर मी घरी येऊन तुमचा करील सत्कार !”

माहूत बोलला हत्तीवरुन, “सत्काराचं करू काय ? पाचशे रुपये घेईन मी, सांगा तुम्ही देणार काय ?”

चिंगूस मुंगूस कित्ती कंजूष, पैसे कुठून द्यायला; जीव झाडावर टांगून घेतला पाच रुपये वाचवायला. पण आता काही खरं नाही, त्यांना कळून चुकलं; जिवंत राहण्यासाठी त्यांनी माहुताचं ऐकलं.

माहूत झाला खूष पाचशे रुपयांसाठी, मदतीसाठी झाडाजवळ त्यानं नेला हत्ती. हत्तीच्या पाठीवर राहिला माहूत उभा, म्हणाला “मी पाय धरतो, मग तुम्ही हात सोडा !” तिकडमरावांचे त्यानं घट्ट धरले पाय, हत्तीला कळेना नक्की चाललंय तरी काय ? घाबरून बिचारा सुटला पळत, माहुताला सोडला वरतीच लटकत.

माहुतानं ठेवले त्यांचे पाय घट्ट धरून, घाबराघुबरा होऊन तो ओरडला खच्चून. “वाचवा ! वाचवा !! मेलो रे मेलो !!! कुठून बुद्धी सुचली अन् मदतीला धावलो !” आरडाओरडा त्याचा तिथं ऐकणार होतं कोण, समुद्राच्या किनारी राहतंय तरी कोण !

पण काम संपवून तेवढ्यात कुठून तरी, घोडेस्वार मजेत एक चालला होता घरी. किनार्‍यावरुन आला त्याला आवाज ऐकू, घोडेस्वार म्हणाला ‘चला, जवळ जाऊन बघू’. जवळ जाऊन दिसलं त्याला झाड झुलणारं, झाडावर होतं डब्बल माणूस लटकणारं. कोण लटकलंय बघून तो पळत सुटला झटपट, नको म्हणाला आपल्यामागं चिंगूस मुंगूसची कटकट.

“घोडेवाले दादा, वाचवा आम्हाला, उपकार होतील फार… वाचलो तर मी घरी येऊन तुमचा करील सत्कार !”

घोडेस्वार बोलला, “मी सत्काराचं करू काय ? हजार रुपये घेईन मी, सांगा तुम्ही देणार काय ?”

चिंगूस मुंगूस कित्ती कंजूष, पैसे कुठून द्यायला; जीव झाडावर टांगून घेतला पाच रुपये वाचवायला. पण आता काही खरं नाही, त्यांना कळून चुकलं; जिवंत राहण्यासाठी त्यांनी घोडेस्वाराचं ऐकलं.

घोडेस्वार झाला खूष हजार रुपयांसाठी, झाडाजवळ घोडा घेऊन गेला मदतीसाठी. घोड्याच्या पाठीवर राहिला घोडेस्वार उभा, म्हणाला “मी पाय धरतो, मग तुम्ही हात सोडा !” लटकणार्‍या माहुताचे घट्ट धरले पाय, घोड्याला पण कळेना नक्की चाललंय तरी काय ? घाबरून बिचारा सुटला पळत, घोडेस्वाराला सोडला वरतीच लटकत.

कोणालाच कळेना असे कसे झाले, एक नाही दोन नाही लटकले तिघे. नारळाच्या शेंडीला झाला तिघांचा भार, घोडेस्वार आणि माहुतावर पडले तिकडमराव. जमिनीवर पडून त्यांची मोडली हाडं आधी, वरून नारळ पडून फुटली तिघांची पण डोकी.

खोबर्‍याच्या त्या वडीसाठी रामायण हे घडलं, चिंगूस मुंगूसचं कंजूषपण फारच महागात पडलं. शेवटी एका नारळाचे पाच रुपये वाचले, दवाखान्यात लाखो मात्र खर्च की हो झाले !!

(सुधा मूर्ती यांच्या मूळ इंग्रजी कथेवर आधारित…)


Share/Bookmark

Tuesday, October 2, 2018

अंधार...

अंधार...
(लेखकः मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६)

====०====
थंड होत चाललेल्या कॉफीच्या कपात
साखरेची तिसरी पुडी फोडून ओतताना
मी पुन्हा हसलो…

तू पुन्हा विचारलंस, ‘का हसलास ?’

कसं सांगू तुला ? आणि काय सांगू ?

एअर कन्डीशन्ड कॉफी शॉपच्या
काचेच्या भिंती आणि दारातून
जाणवत होतं भगभगतं ऊन.

मी क्षणभर पाहिलं बाहेर अन्‌
गपकन्‌ घेतले डोळे मिटून.

तू निघालीस चटकन्‌ उठून
तुझी गर्द निळी-जांभळी ओढणी सांभाळीत.

मी थांबवायच्या आत तू गेली होतीस
उन्हाच्या झळांच्या पायर्‍या करून
भगभगत्या सूर्यप्रकाशाच्या दिशेनं.

डोळ्यांना खुपणारा तो सूर्यप्रकाश सहन करीत
मी बघत राहिलो तुझी लगबग.

वर वर, अगदी ढगात, सूर्याच्या जवळ
तू जात राहिलीस तुझी ठाम पावलं टाकीत.

एकदाच मागं वळून पाहिलंस माझ्याकडं,
एक क्षणभरच थांबलीस, हसलीस…

आणि मग उलगडत गेलीस
तुझी ती गर्द निळी-जांभळी ओढणी,
आणि अंथरलीस त्या भगभगत्या आकाशावर.

तुझ्या केसांमधल्या त्रिकोणी-चौकोनी क्लिप्सनी
डकवून टाकलास तो निळा-जांभळा पडदा.

मी सुखावल्या डोळ्यांनी बघत राहिलो
एका रुक्ष दिवसाची मनोहर रात्र होताना.

परत येण्याआधी तू पुन्हा एकदा
हात फिरवलास त्या पडद्यावर,
आणि मी माझ्या या डोळ्यांनी पाहिली
त्या त्रिकोणी-चौकोनी चांदण्यांची थरथर.

तू येऊन बसलीस समोरच्या खुर्चीत,
जणू काही घडलंच नाही अशा थाटात.

मी मात्र बघत राहिलो आकाशात
लुकलुकणार्‍या तुझ्या टिकलीच्या चंद्राकडे…

पुडीतली साखर कपात ओतताना
मी पुन्हा हसलो…

तू पुन्हा विचारलंस, ‘का हसलास ?’

कसं सांगू तुला ? आणि काय सांगू ?

शेवटी तूच म्हणालीस मोकळ्या केसांतून हात फिरवीत,
‘आज अंधार फार लवकर झाला, नाही का?’
====०====


Share/Bookmark

Saturday, September 29, 2018

प्रेमाचा गुलकंद

प्रेमाचा गुलकंद
- कवी केशवकुमार

-बागेतुनि वा बाजारातुनि कुठुनि तरी ‘त्या’ने
गुलाबपुष्पे आणुनि द्यावित ‘तिज’ला नियमाने !

कशास सांगू प्रेम तयाचे तिजवरती होते ?
तुम्हीच उकला बिंग यातले काय असावे ते !

गुलाब कसले ? प्रेमपत्रिका लालगुलाबी त्या !
लाल अक्षरे जणु लिहिलेल्या पाठपोट नुसत्या !

प्रेमदेवता प्रसन्न होई या नैवेद्याने !
प्रेमाचे हे मार्ग गुलाबी जाणति नवतरणे !

कधी न त्याचा ती अवमानी फुलता नजराणा !
परि न सोडला तिने आपुला कधिही मुग्धपणा !

या मौनातच त्यास वाटले अर्थ असे खोल !
तोहि कशाला प्रगट करी मग मनातले बोल !

अशा त-हेने मास लोटले पुरेपूर सात,
खंड न पडला कधी याच्या नाजुक रतिबात !

अखेर थकला ! ढळली त्याची प्रेमतपश्चर्या,
रंग दिसेना खुलावयाचा तिची शांत चर्या !

धडा मनाचा करुनि शेवटी म्हणे तिला, “देवी !
(दुजी आणखी विशेषणे तो गोंडस तिज लावी.)

“बांधित आलो पूजा मी तुज आजवरी रोज !
तरि न उमगशी अजुनि कसे तू भक्ताचे काज ?

गेंद गुलाबी मुसमुसणारे तुला अर्पिलेले
सांग तरी सुंदरी, फुकट का ते सगळे गेले ?”

तोच ओरडुनि त्यास म्हणे ती, “आळ वृथा हा की !
एकही न पाकळी दवडली तुम्ही दिल्यापैकी !”

असे बोलुनी त्याच पावली आत जाय रमणी
क्षणात घेउनि ये बाहेरी कसलीशी बरणी !

म्हणे, “पहा मी यात टाकले ते तुमचे गेंद,
आणि बनविला तुमच्यासाठी इतुका गुलकंद !

कशास डोळे असे फिरविता का आली भोंड ?
बोट यातले जरा चाखुनी गोड करा तोंड !”

क्षणैक दिसले तारांगण त्या, -परी शांत झाला !
तसाच बरणी आणि घेउनी खांद्यावरि आला !!

“प्रेमापायी भरला” बोले, “भुर्दंड न थोडा !
प्रेमलाभ नच ! गुलकंद तरी कशास हा दवडा ?”

याच औषधावरी पुढे तो कसातरी जगला,
हृदय थांबुनी कधीच नातरि तो असता ‘खपला’ !

तोंड आंबले असेल ज्यांचे प्रेमनिराशेने
‘प्रेमाचा गुलकंद’ तयांनी चाटुनि हा बघणे !


Share/Bookmark

Tuesday, September 25, 2018

त्रास मजला फार झाला... (हजल)

हजल
(मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६)

त्रास मजला फार झाला, कालच्या ट्रॅफीकचा
हात माझा गियर झाला, पाय झाला ब्रेकचा

भंग करण्या तपश्चर्या, येती न आता अप्सरा
जन्म झाला त्याचसाठी, पादणार्‍या बुलेटचा

पाळुनी वन-वे नि सिग्नल, पोहोचलो दारी तिच्या
पावती फाडूनी तोवर, जिंकला बाहेरचा

ती म्हणाली दे मला, तोहफा तू मोठा कीमती
आणला मी कॅन पंपा-वरुन मग पेट्रोलचा

उत्सवाच्या मांडवांतून, पार्कींगला जागा नसे
म्हणुनी उंदरावरुनी येतो, गणपती तो पेणचा

मुंबईवर प्रेम करतो, तरीही ना सोडी पुणे
ओळखावे त्यास आहे, त्रास लोकल ट्रेनचा

ती म्हणाली, बाळ बिल्डर होणार नक्की आमुचा
नाद आत्ता त्यास खोट्या, डंपर आणि क्रेनचा

त्रास मजला फार झाला, कालच्या ट्रॅफीकचा
हात माझा गियर झाला, पाय झाला ब्रेकचा




Share/Bookmark

Saturday, September 22, 2018

अमर आणि समर

चला गोष्ट सांगूया...
🙂😌☺😊😀😃😄😁

अमर आणि समर
(लेखकः मंदार शिंदे 9822401246)

एका देशामध्ये दोन राज्यं होती, गुहागर आणि मीठागर त्यांची नावं होती. गुहागरात होत्या मोठ्या-मोठ्या गुहा. आणि मीठागरात होत्या बरण्याच बरण्या. गुहागरचा राजा होता अमर. मीठागरचा राजा होता समर.
एकदा काय झालं...
दुसर्‍या देशातून आले दोन चोर, एकाचं नाव चंगोर, दुसरा होता मंगोर. चंगोर आणि मंगोर रात्रीच्या वेळी, खात-खात आले डझनभर केळी. केळी खाऊन सालं रस्त्यावर फेकली, रिकामी पिशवी खांद्याला लावली.
इकडं मीठागर, तिकडं गुहागर, दोन्हीकडं लोक होते घोरत घर्र घर्र. चोर शिरले एका झोपडीत, तिथं मिळाली एक बरणी, हात घालून बघितलं तर, बरणी होती मिठानं भरली. मिठाच्या बरणीचा उपयोग काय, चोरांनी काढता घेतला पाय.
मग एका वाड्यात घुसले, दगडी भिंतीवरुन आत उतरले. भिंतीत ठोकली होती खुंटी, खुंटीवर टांगलेली एक घंटी. खुंटीखाली एकावर एक, रचल्या होत्या बरण्या अनेक. चोरानं उघडली एक बरणी, तीपण होती मिठानं भरली. चिडून त्यानं झटकला हात, मीठ उडालं दुसर्‍याच्या डोळ्यात. डोळे चोळत उठला गडी, धडकलं डोकं नि वाजली घंटी. बरणी, घंटी, मीठ-बीठ, सगळं टाकून पळाले धीट. रस्त्यावर केळीची सालं पडली, घसरुन पडले, हाडंच मोडली.
अशीच गेली सतरा घरं, चोरांचं आज काही नव्हतं खरं. वैतागले दोघं बरण्या बघून, राजवाड्यात शिरले डेरींग करून. पेंगणारे सैनिक पहार्‍यावर, घोरत होता राजा समर. राजवाड्यात होती सोन्याची बरणी, तीपण मिठानं खच्चून भरली. चोरांनी दिलं मीठ ओतून, बरणी पळवली पिशवीत भरुन. मीठागरातून सुटले पळत, गुहागरात जाऊन पोचले तडक.
सकाळी उठला राजा समर, सैनिकांनी दिली चोरीची खबर. सोन्याची बरणी गायब होती, मिठानं खोली भरली होती. राजा समर भडकला खूप, चहात ओतून प्यायला तूप. सैनिकांना त्यानं ऑर्डरच दिली, बरणीचा शोध घ्या गल्लोगल्ली.
सोन्याची बरणी शोधण्यासाठी, सगळ्यांची उडाली गडबड मोठ्ठी. झोपडीत, वाड्यात, घराघरात... शोधली बरणी मीठागरात.
शोधता-शोधता संध्याकाळ झाली, राजाला आता शंकाच आली. गुहागरचा राजा मिस्टर अमर, त्यानंच नसेल ना केला कहर? जेवायला एकदा आला होता, 'बरणी मस्तंय' म्हणाला होता.
राजा समरनं सोडला हुकूम, 'अमरचा खजिना आणा रे लुटून!' समरचं सैन्य धावत सुटलं, मीठागर-गुहागर युद्धच जुंपलं.
गुहागरचा राजा मिस्टर अमर, घाबरला ऐकून युद्धाची खबर. राजवाड्यातून लगेच गेला पळून, मोठ्ठ्या गुहेत बसला लपून.
पण गंमत काय झाली माहितीय का?
चंगोर नि मंगोर बरणी चोरुन, लपले होते मोठ्ठी गुहा शोधून. त्याच गुहेत शिरला अमर, राजाचा युनिफॉर्म त्याच्या अंगावर. राजाला गुहेत शिरताना बघून, चोरांचं पडलं अवसान गळून. बरणी घेऊन समोर आले, राजाच्या पायावर आडवेच झाले.
'माफ करा महाराज, चूक झाली.. समरची बरणी आम्हीच चोरली. पुन्हा नाही होणार चूक, जाऊ द्या आम्हाला,' रडले खूप!
गुहागरचा राजा मिस्टर अमर, म्हणाला 'अश्शी भानगड आहे तर!' सोन्याची बरणी उचलून घेतली, दोन्ही चोरांची कॉलर धरली. चोरांना दिला चांगलाच चोप, समरलासुद्धा धाडला निरोप.
चोरांसकट सापडली बरणी, राजा समरला समजली बातमी. मीठागरचा राजा समर हसला, विमान घेऊन गुहेबाहेर पोचला. चोर आणि बरणी ताब्यात घेतली, चोरांच्या गालावर मेंदीच काढली.
राजा अमरला म्हणाला 'थँक्यू, तुझे उपकार मी कसे बरे फेडू?'
गुहागरचा राजा मिस्टर अमर, नुस्ताच हसला चुकवून नजर.
समरला कळाली इच्छा त्याची खरी, विनाकारण युद्धाबद्दल म्हणाला 'सॉरी!' मीठागरचा राजा समर दी ग्रेट, सोन्याची बरणी दिली अमरला भेट.
अमर नि समर झाले दोस्त, गोष्ट कशी वाटली - भारी की मस्त?
✒✒✒🙏🙏🙏


Share/Bookmark

Thursday, September 20, 2018

गद्य आणि पद्य

गद्य आणि पद्याचा विचार करताना मला पडलेले काही प्रश्नः

प्रिंटींगची सोय निर्माण होण्यापूर्वीचं सर्व साहित्य पद्य स्वरुपातच का आहे? त्यावेळी लोकांनी गद्य साहित्यनिर्मिती केलीच नसेल का?

शेकडो अभंग रचणार्‍या तुकोबांनी आयुष्यात एकही लघुनिबंध किंवा कथा रचली नसेल का?

हजारो ओव्या रचणार्‍या माऊलींना एखादा ललित लेख लिहावासा नसेल का वाटला?

हजारो श्लोक रचणार्‍या समर्थांनी एखादं गद्य 'मॅनेजमेंट मॅन्युअल'/मार्गदर्शक पुस्तिका का नसेल लिहिली?

शेकडो दोहे रचणार्‍या कबीराला एखादं 'सेल्फ-हेल्प बुक' लिहावंसं का नसेल वाटलं?

रामायण, महाभारत, भगवद्‍गीता ही महाकाव्यं का आहेत, महाकादंबर्‍या का नाहीत?

पारंपारिक भजन, कीर्तन, आरत्या, भारुड, ओव्या, हे सगळं पद्य स्वरुपातच का आहे? पारंपारिक गद्याची उदाहरणं कोणती?

मला असं वाटतं की, प्रिंटींगची सोय नसताना मौखिक स्वरुपातच साहित्य साठवणं व हस्तांतरित करणं भाग होतं. लयबद्धता, यमकं, वृत्तबद्धता, गेयता, मोजक्या नि नेमक्या शब्दांचा वापर या गुणधर्मांमुळंच पद्य साहित्य मुखोद्‍गत होऊन टिकून राहिलं असावं. याउलट, गद्य साहित्य मात्र काळाच्या ओघात नाहीसं झालं असावं.

प्रिंटींगची सोय झाल्यानंतर गद्य साहित्य वरचेवर संदर्भासाठी किंवा पुनर्वाचनासाठी उपलब्ध होऊ लागलं, त्यामुळं तिथून पुढं ते टिकून राहिलं असावं.

पण आजही लहान मुलांचं शिक्षण बडबडगीतं, गाणी किंवा पद्यरुप गोष्टींपासून सुरु होतं. मूल स्वतः वाचू व समजू लागलं की गद्य धडे सुरु होतात. यामागंही वरील कारणंच असावीत असं वाटतं.

कथा, कादंबरी, कविता अशा साहित्यप्रकारांची सरसकट तुलना करता येणार नाही, हे मान्यच. तरीही, आकलन, स्मरण, पुनर्निर्माण या मुद्यांवर पद्य नक्कीच गद्यापेक्षा जास्त सोयीस्कर आणि परिणामकारक ठरतं, हे नक्की!

तुम्हाला काय वाटतं?

- मंदार शिंदे 9822401246


Share/Bookmark

Monday, September 10, 2018

रक्षक (रूपककथा)

रक्षक

"या पहिल्या मजल्यावरच्या कुत्र्यांनी जाम वैताग दिलाय," लिफ्टमधून पाचव्या मजल्यावर जाणारी गाय तिसर्‍या मजल्यावर राहणार्‍या शेळीला म्हणाली.

"खरंय गं, पण बोलणार कोण त्यांच्याविरुद्ध? तुमचा बैल की आमचं बोकड? शिवाय ते दुसर्‍या मजल्यावरचं डुक्करपण आहेच कुत्र्याच्या साथीला..." शेळीनं दुःखद उसासा सोडला.

मग तिसरा मजला आला, शेळी बाहेर पडली. पाचव्या मजल्यावर गाय बाहेर पडली. रोजचीच गोष्ट आज नव्यानं घडली.

दुपारी कुत्र्याची पिल्लं निमंत्रण द्यायला आली. एका पिल्लाच्या हॅप्पी बड्डेचं सेलिब्रेशन होतं म्हणे.

संध्याकाळपासून सोसायटीत धिंगाणा सुरु होता.

"बेकरीवाल्या उधळ कालच्या पावाला... पावाला..."

"हाडं कड क‌ड्‍ कड कड्‍ कड कड्‍ कडाड्‍..."

अशी तुफान प्राणिप्रिय गाणी वाजत होती. शहराच्या कानाकोपर्‍यातून सगळी कुत्री जमली होती. एकत्र आल्यानं त्यांच्या भुंकण्याला कोल्हेकुईचा कॉन्फीडन्स चढला होता. तिसर्‍या, चौथ्या, पाचव्या मजल्यावर राहणार्‍यांना तर त्या वाघ-सिंहांच्या डरकाळ्या वाटत होत्या. दारं-खिडक्या घट्ट बंद करुन, टीव्हीचा आवाज वाढवून सगळे घरात बसले होते.

"आज मौऽऽसम बडा कुत्तियाना है... बडा कुत्तियाना है..."

"भुंकी तो नाऽऽना, छेडीतो ताऽऽना, मठ्ठ हे राहीले.. डोलावीत माऽऽना..."

अशी गाणी टीव्हीवर दबक्या आवाजात वाजत होती. पापभिरू मंडळी घरात बसूनच रात्र लवकर संपायची वाट बघत होती.

तो दिवस संपला. पण दुसर्‍या दिवसापासून सोसायटीत कुत्र्यांची वर्दळ वाढली. पार्किंगमध्ये कुत्री, लिफ्टमध्ये कुत्री, जिन्यामध्ये कुत्री. टेरेसवर, ग्राऊंडवर, कुंपणावर, कुत्रीच कुत्री...

बैल, बोकड, माकड, जिराफ, सगळे कुत्र्यांना चुकवत ये-जा करु लागले. घरात आले की दार घट्ट बंद करुन लपू लागले.

पण कुत्र्यांचा उपद्रव खूपच वाढला. शेवटी वैतागून सगळे पहिल्या मजल्यावर गोळा झाले.

"हे सगळं थांबलं पाहिजे... बाहेरचे चले जाव... शांतता वापस लाव..." अशा घोषणा झाल्या.

कुत्र्यानं म्हणणं ऐकून घेतलं. मग स्वतःच घोषणा दिल्या, "बाहेरचे चले जाव... शांतता वापस लाव.."

कुत्र्यालाच मग सुचली युक्ती, वॉचमनची एका केली नियुक्ती. सगळ्यांकडून घेतली वर्गणी, सगळे म्हणाले कुत्राच गुणी!

वॉचमन होता कुत्र्याचाच मित्र. एका महिन्यात पालटलं चित्र.

आता कुत्री रोज येत नाहीत, कधीकधी येतात. ते तरी काय करणार, आपले सणच कित्ती कित्ती असतात. दसर्‍या दिवशी सोनं द्यायला, संक्रांतीला तिळगुळ घ्यायला... वर्गणी मागायला आणि फटाके उडवायला...

पण वॉचमनचा आता चांगलाच दरारा, पूर्वीसारखा नसतो रोजचाच धिंगाणा.

"या पहिल्या मजल्यावरच्या कुत्र्यानंच सोसायटी वाचवली, नाही का? यावेळी चेअरमन तोच होणार..." लिफ्टमधून पाचव्या मजल्यावर जाणारी गाय तिसर्‍या मजल्यावर राहणार्‍या शेळीला म्हणाली.

"खरंय गं, त्याच्याएवढं खंबीर इथं आहेच तरी कोण? तुमचा बैल की आमचं बोकड?" शेळीनं हसत डोळा मारला.

मग तिसरा मजला आला, शेळी बाहेर पडली. पाचव्या मजल्यावर गाय बाहेर पडली. रोजचीच गोष्ट आज पुन्हा नव्यानं घडली.

दुपारी कुत्र्याची पिल्लं निमंत्रण द्यायला आली. पप्पा चेअरमन झाल्याबद्दल सेलिब्रेशन होतं म्हणे.

संध्याकाळपासून सोसायटीत आनंदोत्सव सुरु झाला. डॉल्बीवर गाणं वाजू लागलं...

"हाडं कड क‌ड्‍ कड कड्‍ कड कड्‍ कडाड्‍... कड क‌ड्‍ कड कड्‍ कड कड्‍ कडाड्‍..."

- मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६


Share/Bookmark

Sunday, August 5, 2018

तू जो मिला...

#FriendshipDay Special #ShortStory
ReadingTime: 03:00 Minutes

ब-याचदा आपल्याला हवी असलेली गोष्ट मिळत नाही, म्हणून आपण निराश होतो. पण ती गोष्ट का मिळाली नाही याचा नीट विचार केला तर असं कळतं की, आपण चुकीच्याच दिशेला शोध घेत होतो. आपल्याला हवी असलेली गोष्ट जवळपासच होती, पण आपण दूर-दूर शोधत राहिलो.

अशीच काहीशी गोष्ट आहे आदित्य आणि निशाची. आदित्य तसा हुशार आणि कष्टाळू मुलगा, पण सतत असमाधानी. आपल्याला हवं ते अजून मिळालंच नाही, काहीतरी राहून गेलंय, असं त्याला नेहमी वाटायचं. कितीही यश मिळालं तरी त्याला ते अपूर्णच वाटायचं.

अशा आदित्यला भेटली निशा, थोडी बालिश, थोडी खोडकर; पण तेवढीच समजूतदार आणि प्रेमळही. कुणा कॉमन फ्रेन्डनं दिलेल्या पार्टीत दोघांची ओळख झाली आणि असमाधानी, अपूर्ण असा आदित्य नकळत निशाच्या मनमोकळ्या हास्याकडं, लाघवी बोलण्याकडं आकर्षित होत गेला.

भेटी-गाठी, गप्पा-गोष्टी सुरु झाल्या आणि आदित्यला आयुष्याचा वेगळाच अर्थ उलगडत गेला. कामाशिवाय पाच मिनिटंही एका ठिकाणी न थांबणारा आदित्य, आता निशाची वाट बघत तासन्‌तास वेळ घालवू लागला. तिच्यासोबत भटकताना त्याच्या लक्षात आलं की आपण जन्मल्यापासून याच शहरात राहिलो, तरी खूप काही बघायचं राहिलंच होतं. विनाकारण इकडून-तिकडं, या रस्त्यावरुन, त्या रस्त्यावरुन फिरताना त्यानं खूप माणसं बघितली, त्यांची वेगवेगळी आयुष्यं बघितली. त्यांच्या अडचणी बघितल्या आणि तरीही त्यांचं आनंदात जगणं बघितलं. मग स्वतःच्या आयुष्याशी त्यांची तुलना करुन बघितली आणि त्याला जाणवलं की, आपल्याला जे हवंहवंसं वाटत होतं, ते कदाचित आपल्याच आजूबाजूला लपलंय.

निशाला भेटण्यापूर्वी आदित्यचं फ्रेन्ड सर्कल खूप लिमिटेड होतं. दुस-या कुणाचं फारसं ऐकून घेणंही त्याला जमत नसे. पण निशाचा एकही शब्द तो खाली पडू देत नव्हता. तिनं सांगितलेलं काम पूर्ण झालंच पाहिजे, यासाठी तो जिवाचा आटापिटा करु लागला. आणि हळूहळू त्याला स्वतःच्याच छुप्या क्षमता लक्षात येऊ लागल्या. पूर्वी कधी प्रयत्नही न केल्यानं त्याला ज्या गोष्टी जमणार नाहीत असं वाटायचं, त्या सगळ्या गोष्टी आता तो मजेत करु लागला. आणि आपल्याला हे जमलं याचं समाधान त्याच्या चेह-यावर झळकू लागलं. त्याच्या कपाळावरच्या आठ्या गायब झाल्या आणि त्याच्या गालावर मात्र वरचेवर खळी दिसू लागली.

निशाला भेटण्यामागं आदित्यचा कसलाही खास उद्देश नव्हता. जे झालं ते सगळं दोघांच्याही नकळत, काहीच न ठरवता. पण निशानं त्याच्या आयुष्यात प्रवेश करताच त्याचं आयुष्य बदलून गेलं. तो हसायला शिकला. समाधानी रहायला शिकला. त्याला आता काहीतरी मिळाल्यासारखं वाटू लागलं. अपूर्णतेची भावना निघून गेली आणि आयुष्य संपूर्ण वाटू लागलं…

आज निशाला भेटायला निघाला तेव्हा त्यानं रेडीओवर हे गाणं ऐकलं. आदित्यला वाटलं, हे गाणं खास त्याच्यासाठीच लावलं होतं जणू! गाणं गुणगुणतच त्यानं फ्लॅटचं मेन डोअर लॉक केलं आणि पाय-या उतरत पार्किंगकडं निघाला…

आशियाना मेरा, साथ तेरे है ना
ढूँढते तेरी गली, मुझको घर मिला..
आ-बो-दाना मेरा, हाथ तेरे है ना
ढूँढते तेरा खुदा, मुझको रब मिला..
तू जो मिला, लो हो गया मैं काबिल
तू जो मिला, तो हो गया सब हासिल
मुश्किल सही, आसाँ हुई मंजिल..
क्यूँकी तू धडकन, मैं दिल…

- मंदार शिंदे
9822401246


Share/Bookmark

Saturday, June 30, 2018

संजू

"संजू" - एक नंबर पिक्चर बनवलाय राजकुमार हिरानीनं.

रणबीर, विकी कौशल, अनुष्का, परेश रावल, दिया मिर्झा, बोमान इरानी, सोनम कपूर, सयाजी शिंदे, पियुष मिश्रा... सगळ्यांनी मस्त काम केलंय.

चांगल्या सिनेमासाठी लागणा-या सगळ्या गोष्टी आहेत ह्यात - गाणी, म्युझिक, मसाला, दोस्ती - यारी, फॅमिली व्हॅल्यूज, डबल-मिनींग जोक्स, सामाजिक संदेश, 'आई तुझं लेकरु' पासून 'कर हर मैदान फतेह' पर्यंतचा प्रवास वगैरे वगैरे... ज्याला जे घ्यायचंय ते त्यानी घ्यावं - पॉझिटीव्ह, निगेटीव्ह, मोटीव्हेटींग, डिस्गस्टींग, काहीही...

नक्की बघा मित्रांनो, अजिबात चुकवू नका...

हां, आणि पिक्चर बघून झाल्यावर फेसबुक/व्हॉट्सऐपवर संजय दत्तला शिव्या घाला मनसोक्त... सगळ्यांसारख्या... म्हणजे नंतर मनात कसला गिल्ट नको रहायला... फक्त एवढं लक्षात असू द्या -

हमको जो ताने देते हैं, हम खोए हैं इन रंगरलियों में..
हमने उनको भी छुप-छुपकर आते देखा इन गलियों में...

- मंदार शिंदे 9822401246


Share/Bookmark

Tuesday, April 24, 2018

ते पेटवू म्हणाले... (मभा)




Share/Bookmark

Tuesday, April 17, 2018

God of Cricket playing Street Cricket

(Click on image to read)



Share/Bookmark

Monday, April 16, 2018

पेपर बॅग कशा बनवायच्या?

रद्दीतल्या वर्तमानपत्रापासून पर्यावरणस्नेही (इको-फ्रेंडली) पेपर बॅग कशा बनवायच्या?

ही सोपी पद्धत शिका शंतनुकडून... कापणं नाही, चिकटवणं नाही, फक्त घड्या घालून बनवा बॅग...

प्लॅस्टीक बॅगचा वापर टाळा... त्याऐवजी पेपर बॅग वापरा, रद्दीतल्या वर्तमानपत्रांचा चांगला उपयोग करा, घरीच बनवलेली पेपर बॅग पुन्हा-पुन्हा वापरत रहा...

कॅमेरा व एडीटींगः मंदार शिंदे



Share/Bookmark

Thursday, April 12, 2018

बरंच काही... (स्पृहा जोशी)




Share/Bookmark

Friday, April 6, 2018

Dusting Off the Male Gaze...




Share/Bookmark

Thursday, April 5, 2018

स्मायली बदलून गेले...




Share/Bookmark

Saturday, March 31, 2018

कशी दिसू म्हणजे...




Share/Bookmark

Tuesday, March 13, 2018

या वयात आरशात पाहणे... - म. भा. चव्हाण




Share/Bookmark

Monday, March 5, 2018

विश्रांती




Share/Bookmark

Saturday, March 3, 2018

ऐक माधवा... - प्रसाद कुलकर्णी




Share/Bookmark

Thursday, January 25, 2018

शोध




Share/Bookmark

Wednesday, January 24, 2018

कविता लोभसवाणी - प्रसाद कुलकर्णी




Share/Bookmark

Thursday, January 18, 2018

In the end...




Share/Bookmark

Thursday, January 11, 2018

ध्यान - डॉ. अभय बंग




Share/Bookmark

Saturday, January 6, 2018

Trust




Share/Bookmark

Wednesday, January 3, 2018

स्वयंपाक




Share/Bookmark