ऐसी अक्षरे

:- कथा
:- कविता
:- लेख
:- अनुवाद
:- हिंदी
:- English
:- संग्रह
:- इतर

मंदार शिंदे
Mandar Shinde

Friday, January 15, 2021

Importance of Storytelling

लहान मुलांना गोष्टी का सांगाव्यात?

खूप छान लेख आहे हा. मला आवडलेले काही मुद्दे -

“ज्ञान अथवा बोध मिळेल तेवढेच सांगावे व तेवढेच ऐकावे अशा केवळ व्यापारी धोरणावर गोष्टी सांगणे आम्हाला पसंत नाही. निव्वळ मनाचा आनंद, मौज, हास्य, विनोद यांनाही जीवनात महत्त्वाचे स्थान आहे. म्हणून शिक्षणातही ते असले पाहीजे. किंबहुना गोष्टी ऐकण्यात यांनाच स्थान मिळाले पाहिजे,” हे ताराबाई मोडक यांचे विचार सर्वांनीच नेहमी लक्षात ठेवणे आवश्यक.

मुले निर्जीव वस्तूंमध्ये देखील प्राण फुंकून त्यांना जिवंत करत असतात. मुलांना सांगायच्या गोष्टींमधून माणसांपेक्षा जास्त प्राणी, पक्षी, झाडे, फुले, एवढेच नाही तर, सध्याच्या काळातील मोबाईल, कार, विमान, जेसीबी, अशी पात्रे भेटत राहिली पाहिजेत, असे वाटते.

मुले झोपताना, जेवत असताना त्यांच्या हाती मोबाईल देण्याऐवजी गोष्टी ऐकवल्या तर ते निश्चितच अधिक फायदेशीर ठरेल, या विधानाशी पूर्णपणे सहमत.

गोष्टीदरम्यानच्या संवादाचे महत्त्व समजून घेणे गरजेचे. मुलांनी शांत बसून पूर्ण गोष्ट ऐकावी अशी अपेक्षा करणे बरोबर नाही. मधे-मधे प्रश्न विचारायला, स्वतःचे अनुभव आणि विचार मांडायला वाव मिळावा.

रेडिओ किंवा इतर माध्यमांद्वारे गोष्ट ऐकवणे हे एकांगी असल्याने गोष्टीदरम्यान चर्चा घडवून आणता येत नाही. प्रत्यक्ष गोष्ट सांगण्यातला हा सर्वात मोठा फायदा आहे, हे अगदी बरोबर!

मुलांसोबत काम करणाऱ्या सर्व पालकांनी, शिक्षकांनी, छोट्या-मोठ्या माणसांनी जरूर वाचावा असा लेख.

- मंदार शिंदे (गोष्टी सांगणारा माणूस)


Friday, January 8, 2021

The Dark Room 3.0 (Immersive Theatre)

The Indian Express

Pune: Theatre company uses smell to craft immersive performances and expose concealed sentiments

Ruchika Goswamy | January 8, 2021

The room is dimly-lit red, with an array of containers which, when opened will fill the space with a variant of olfactory sensations. There are trays with liquid while photographic papers are hung to dry overhead on wires. The sensory movements usher the audience through three plays, namely Saadat Hasan Manto’s short story Khol Do, Kafan a short story by Munshi Premchand and Durga Poojo by Anonymous, which are staged in the photographic darkroom in Rangaai Theatre Company’s The Darkroom 3.0.

“Darkroom, our flagship project, is an immersive sensory theatre experience where we have different short stories which are performed in a setting very complimentary to the photographic darkroom. The fundamentals of our performance are borrowed from the principles of dark room in photographic development, wherein it is a place where you develop negatives into photographic papers with several processes in between. In our performances too, we try to present or develop the story in our audience’s psyche through principles used in developing negatives that have two major elements called burning and dodging. While the former equates to overexposing, dodging is underexposing the picture. We present the stories in such a way that in certain aspects of the story, we show things that are overly exaggerated or performed in a particular manner and certain cases, it is regular storytelling,” said Tushar Dalvi, founder and artistic director at Rangaai Theatre Company.

The opening performance of Manto’s short story Khol Do is a blindfolded experience, where the audience will experience heightened senses of smell, touch and sound. The Darkroom 3.0 slowly steers into the second story where the blindfolds have been removed for the audience. Premchand’s short story Kafan, which revolves around two insensitive men who ignore the screams of a family member in labour, comes with a modern touch to the traditional Dastangoi, an Urdu oral storytelling art form and will be presented with an open audience participatory format. The concluding story of Durga Poojo (A True Story) by Anonymous sheds light on a dark reality of child abuse which follows French dramatist Antonin Artaud’s Theatre of Cruelty as template.

“The theatre of cruelty aims to invoke unusual emotions of disgust, anguish, anger whereas traditional theatres tend to avoid such dark reactions. But here, dark emotions are targeted as child abuse is a sensitive theme and the way it is presented is very abstract, absurd and experimental. It becomes darker, which runs parallel with our theme of the dark room. Even the first two stories are also socially driven stories, which touch upon some dark elements or concepts of our society,” said Dalvi.

Dalvi said the dark room is an open site-specific work and the space is generally an alternate space. “It gives us an opportunity to use the space in a way, that as an audience when you enter, you will feel that you are in a dark room where photographs are going to be developed. It is a sensory, olfactory experience and from the three stories we will be performing, we have about 10 to 15 scents that the audience can go around and smell. These are in containers similar to chemical bottles one can find in a photographic dark room with trays and photographic films hung to dry,” he said.

Akul Anandor, who has been part of Rangaai Theatre company since mid-July last year said that as a performer, “it has been both overwhelming as well as freeing”:“In terms of normal society and morality, you try to filter out some of your worst impulses or behaviour. So, the character I play, which I cannot reveal, is a means of venting out, but also brings about an awareness. I am excited and nervous about the performance at the same time,” he said.

“We are a new team of immersive theatre performers for the city and it is something different we are bringing to the theatre sphere in Pune. It is more involving, more participatory in terms of the audience. The stories touch upon social issues, especially themes on subjugation on women and the plays have some open spaces in between them where the audience gets the liberty to take the lead,” said Mandar Shinde, who plays a character in Kafan.

Although Rangaai Theatre Company started in 2016 in Mumbai, it has now shifted its base to Pune, thereby introducing theatre enthusiasts with immersive theatre. After an overwhelming response to Darkroom and Darkroom 2.0, Darkroom 3.0 is a revamped and improved version.

“Our shows were very regular for Darkroom 2.0. Considering all precautions and safety measures, although theatres have begun, performers like us who perform in intimate spaces, it was a challenge to mould our performance accordingly. We had to change a couple of things like earlier we used to blindfold the audience but now we ask them to do it themselves. Our setup is also such that the audience can move around and pick things up, smell or touch them. Necessity becomes the mother of innovation, which has been true for us. We pushed ourselves to become more immersive, with a more engaging experience for the audience where they have the liberty of experiencing what they want to rather than fixating on what we want them to experience,” said Dalvi.

The Darkroom 3.0 will premiere at Raah – Literacy & Cultural Centre on January 9. A second show is scheduled at the same venue on January 17.


Monday, December 7, 2020

Short Story - Raja

नवीन कथा: "राजा"

(लेखकः मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६)

    राजा सकाळी उठला. डोळे चोळत त्यानं इकडं-तिकडं बघितलं. महालात दुसरं कुणीच नव्हतं. मातोश्री आज लवकर मोहिमेवर गेल्या वाटतं! त्यानं विचार केला.

    आळोखे-पिळोखे देत राजा उभा राहिला. रोजच्या सवयीनं राजवस्त्राची घडी घालू लागला. वयानुसार वाढत्या उंचीमुळं हे राजवस्त्र अंगावर पांघरायला पुरेनासं झालं होतं. शिवाय नेहमी डोक्याकडं घ्यायची बाजू काल चुकून पायाकडं घेतली होती. तोंडावर पांघरलं की बरोबर डोळ्यांसमोर राजवस्त्राची खिडकी यायची, ज्यातून महालाच्या छतापलिकडचे तारे बघत राजाला छान झोप लागायची. काल उलट-सुलट पांघरल्यामुळं या खिडकीत पाय जाऊन तिचा दरवाजा झाला होता.

    आपल्या राजवस्त्राची मातोश्रींच्या राजवस्त्राशी गुपचुप अदलाबदल करायचा विचार राजाच्या मनात चमकून गेला. पण मातोश्री झोपतात त्या कोपऱ्यात नजर टाकली तेव्हा त्याच्या लक्षात आलं की गेले कित्येक महिने त्या अंगावर पांघरायला घेतच नाहीत. त्यांचं जुनं राजवस्त्र पलिकडच्या बाजूला दोन बांबूंना बांधून झोळी केली होती. बादशाहची झोळी!

    राजा त्या झोळीपाशी जाऊन थांबला. रिकाम्या झोळीत बसून झोका घ्यायचा त्याला मोह झाला. पण स्वतःच्या वाढत्या उंचीबरोबर वाढणाऱ्या वजनाची सुद्धा त्याला जाणीव होती. आपण ह्या झोळीत बसलो आणि झोळी फाटली तर? कसं का असेना, अंगावर पांघरायला एक राजवस्त्र आहे, ते बादशाहच्या नवीन झोळीसाठी कुर्बान करायची राजाची तयारी नव्हती.

    बादशाहचं नाव कधी ठेवणारेत पण? चहाचं पातेलं चुलीवर ठेवत तो विचार करू लागला. बादशाह काय भारी नाव आहे… राजाचा भाऊ बादशाह! पण बादशाहच ठेवतील का नाव? मातोश्रींना नव्हती आवडली आपली सूचना… काहीतरी देवाबिवाचं नाव ठेवायचं म्हणे. असं देवाचं नाव ठेवलं म्हणून कुणी खरंच देव होतं का? आता माझ्याच नावाचं बघा…

    चहा उकळेपर्यंत राजा महालाबाहेर जाऊन चूळ भरून आला. अलीकडंच तो चुलीवरची बरीच कामं करायला शिकला होता. चहा बनवायचा, भात शिजवायचा, रस्सा उकळायचा, पापड भाजायचा… कुणी शिकवलं नव्हतं, पण मातोश्रींना ही सगळी कामं करताना बघितलं होतं त्यानं लहान असल्यापासून.

    मातोश्री आता बादशाहला घेऊन जातात कामावर, आधी राजाला घेऊन जायच्या तशा. पण आता राजा मोठा झाला होता ना. त्यामुळं त्याला एकट्याला घरी सोडून जाणं शक्य होतं. पण मातोश्री परत येईपर्यंत पोटातली भूक थोपवणं राजाला शक्य नव्हतं. म्हणून मग घेतली त्यानं स्वतःच चुलीवरची कामं शिकून…

    चहात बुडवायला काही मिळतंय का हे शोधताना राजाला अचानक 'तो' दिसला - मोबाईल! मातोश्री मोहिमेवर जाताना विसरून गेल्या की काय? घाईघाईनं त्यानं मोबाईल हातात घेतला आणि चालू करायचा प्रयत्न करू लागला. थोडा वेळ झटापट केल्यावर त्याच्या लक्षात आलं की त्याचं - म्हणजे मोबाईलचं - चार्जिंग संपलेलं आहे. काल कामावर मोबाईल चार्ज करायचं मातोश्री विसरल्या असणार… म्हणून आमच्यावर ही जबाबदारी सोपवून गेलेल्या दिसतात. चहा पिता-पिता त्यानं विचार केला.

    चहाचा ग्लास विसळून झाल्यावर, बंद मोबाईल आणि चार्जर काळजीपूर्वक खिशात कोंबून राजा महालाबाहेर पडला. महालाचा बुलंद दरवाजा ओढून घेत त्यानं लोखंडी कडी अडकवली आणि सराईतपणे कुलुपात किल्ली फिरवली. आपल्या वयाच्या मानानं जरा जास्तच जबाबदाऱ्या आपल्यावर येऊन पडल्यात असं त्याला वाटून गेलं. कुलुप नीट लागलं की नाही हे बघायला त्यानं दोन-तीन हिसडे दिले. तिसऱ्या हिसड्याला लोखंडी कडीच बाहेर आल्यासारखी वाटली. पण कुलुप पक्कं बंद झालं होतं. स्वतःवर खूष होत राजा देवळाच्या दिशेनं निघाला.

    वस्तीतलं देऊळ म्हणजे त्याच्या दृष्टीनं 'चार्जिंग स्टेशन' होतं. वस्तीतल्या दादा, काका, मामा लोकांना देवळात आपापले मोबाईल चार्जिंगला लावताना त्यानं खूप वेळा बघितलं होतं. आज तो स्वत: तिथं मोबाईल चार्जिंगला लावणार होता. त्याला अजूनच मोठं झाल्यासारखं वाटू लागलं. 'दादा' झाल्यासारखं वाटू लागलं. तसा तो खरोखरचा दादा झाला होताच की - छोट्या बादशाहचा राजादादा!

    देवळाच्या पायऱ्यांवर त्याला एक नवीन कुत्रं बसलेलं दिसलं. आपल्या प्रजेची खडान्‌खडा माहिती राजाला असायची, त्यामुळं 'लोकल' कोण आणि 'फॉरेनर' कोण हे त्याला पटकन लक्षात यायचं.

    "हॅल्लो डॉगी! मायसेल्फ जॉर्ज अब्राहम कॅन्डी. लेकीन प्यार से लोग मुझे 'राजा' कहते हैं…"

    आपल्या स्वतःच्या आईला ऊर्फ मातोश्रींना 'लोग' म्हणताना त्याला कसंतरीच वाटलं. ती एकटीच बिचारी त्याला प्रेमानं 'राजा' म्हणायची. बाकी सगळ्यांसाठी तो फक्त 'राजू' होता. पण हे सगळं त्या 'फॉरेनर' कुत्र्याला कुठून माहिती असणार? त्याला आपण आपलं नाव जे सांगू तेच तो लक्षात ठेवणार, नाही का? आपली ओळख आपणच बनवायची, हे राजानं लहानपणीच ठरवून टाकलं होतं. लहानपणी म्हणजे फार वर्षांपूर्वी नव्हे, पण दादा व्हायच्या जरा आधी, बादशाहच्या जन्माआधी.

    त्या 'फॉरेनर' कुत्र्यानं बसल्या जागेवरच आपले पुढचे पाय अजून पसरवत राजा ऊर्फ जॉर्ज अब्राहम कॅन्डी साहेबांना कोपरापासून नमस्कार केला. स्वत:वरच खूष होत राजानं त्या पायरीपलीकडं उडी मारली आणि देवळाच्या सभामंडपात प्रवेश केला.

    त्या लांबलचक हॉलमधले चार्जिंग पॉइंट शोधणं अजिबात अवघड नव्हतं. प्रत्येक बोर्डपाशी भिंतीला टेकून उभी राहिलेली दादा, काका, मामा मंडळी आपापल्या किंवा एकमेकांच्या मोबाईलमधे काहीतरी बघण्यात गुंग होती. दुसऱ्या टोकाला कोपऱ्यात एकच बोर्ड होता जिथं कुणीच उभं किंवा बसलेलं नव्हतं.

    झपझप पावलं टाकत राजा त्या बोर्डपाशी गेला. खिशातून बंद मोबाईल आणि चार्जर बाहेर काढून तो रिकामं सॉकेट शोधू लागला. प्रत्येक सॉकेटमधे काही ना काही घुसवलेलं त्याला दिसलं. म्हणूनच इथं कुणी उभं राहिलं नव्हतं तर! राजानं प्रत्येक पिनमागच्या वायरचा डोळ्यांनी माग काढला. सगळ्या वायर बघून झाल्यावर नक्की कुठली पिन काढायची ते त्यानं ठरवलं. ‘ती’ पिन काढून तिथं चार्जर लावणार तेवढ्यात…

    "लाईट कुणी बंद केली रे कळसाची?"

    बुलेट काकांच्या किंचाळण्यानं राजा दचकला. बुलेट काका देवळाचा सगळा कारभार बघायचे. त्यांचं खरं नाव राजाला माहिती नव्हतं, पण त्यांच्याकडं एक धडाम्-धुडुम् आवाज काढणारी बुलेट गाडी होती, त्यामुळं त्यांना 'बुलेट काका' असंच नाव पडलं होतं.

    "बहिरे झाला काय रे सगळे? काय विचारतोय मी? कळसाची लाईट कुणी बंद केली?" बुलेट गाडीपेक्षा मोठ्या आवाजात बुलेट काका किंचाळत होते.

    आपला मोबाईल आणि चार्जर घेऊन हळूच बोर्डपासून सटकायचा राजानं प्रयत्न केला.

    "तू? मोबाईल लावतोस काय चार्जिंगला?" बुलेट काका अजून फुटतच होते. “कुणाचा मोबाईल आणलास चोरून?"

    "चोरुन नाही काका, आईचा आहे. चार्जिंग संपलं होतं म्हणून…"

    "म्हणून इथं आलास फुकट चार्जिंग करायला? आणि त्यासाठी कळसाची लाईट बंद केलीस तू?"

    "नाही काका… म्हणजे होय. मला वाटलं, आता दिवसा लाईटची गरज नसेल कळसाला…"

    "गरज नसेल? अरे देवळाच्या कळसावर पाच लाख रूपये खर्च केलेत मी. किती? पाच लाख! चोवीस तास लाईट चालू ठेवायचे म्हणून सांगून ठेवलंय सगळ्यांना. आता तू गरज ठरवणार होय त्याची? चल निघ इथून…"

    पाच लाख म्हणजे पाचावर पाच शून्य की सहा, यावर विचार करत राजा निमूटपणे देवळाबाहेर जायला निघाला. आत येताना भेटलेलं 'फॉरेनर' कुत्रं त्याला दिसलं नाही. बहुतेक बुलेट काकांनी आत येताना त्याच्या पेकाटात लाथ घातली असणार. देवळाच्या पायरीवरसुद्धा त्यांनी काही हजार तरी खर्च केले असतीलच ना? मग त्यावर कुणी परप्रांतीय फुकट येऊन बसलेला त्यांना कसा चालेल?

    पण बुलेट काकांकडं एवढे पैसे येतात कुठून? आपल्या मातोश्री दिवसरात्र काम-काम-काम करतात; आपले पिताश्री वेगवेगळ्या राज्यांमधे जाऊन काम शोधत असतात, जिकडं काम मिळेल तिकडंच राहतात. तरी आपल्याकडं एवढे पैसे येत नाहीत. बुलेट काका तर कधी काम करताना दिसत नाहीत. तरी त्यांच्याकडं खर्च करायला केवढे पैसे असतात. बहुतेक 'पैसे खर्च करणं' हेच त्यांचं काम असेल! पण मग हे पैसे ते स्वतःच्या घरावर खर्च करायचे सोडून देवळावर का खर्च करतात? जाऊ दे, आपल्याला तर काहीच कळत नाही. पिताश्री भेटले पुढच्या वेळी की विचारू त्यांनाच…

    विचार करता-करता राजा परत घरापाशी येऊन पोहोचला. कुलूप उघडून अंधाऱ्या महालात जायची त्याची इच्छा झाली नाही. आपण अजून थोडे मोठे झालो की एवढी भीती वाटणार नाही अंधाराची, त्यानं स्वतःला समजावलं. तो बाहेरच महालाच्या भिंतीला टेकून बसला.

    अजून थोडे मोठे म्हणजे किती मोठे? अठरा वर्षांचा झालास की तू स्वतंत्र मोठा माणूस होशील, असं पिताश्री आणि मातोश्री दोघंपण म्हणायचे. आता खूप वर्षं नव्हती राहिली अठरासाठी. चार-पाच-सहा वर्षांतच येईल अठरावं. पण बादशाहला खूपच वर्षं लागतील अजून, नाही का? केवढुसा आहे तो आत्ता… मातोश्री दमून जातात त्याचं सगळं करता-करता. पण आपण असतो ना मदतीला!

    आपण बादशाहएवढे असताना कुठं कोण होतं मातोश्रींच्या मदतीला? एकटीनंच केलं असेल ना आपलं सगळं? अजून किती वर्षं करत राहणार? आपण काहीतरी करायला पाहिजे… काय करूया? आपल्याला कामावरसुध्दा नेत नाहीत. शाळेत जा, भरपूर शीक, मोठा हो, असं म्हणत असतात. बुलेट काका गेले असतील का शाळेत? कुठल्या शाळेत शिकले असतील की एवढे मोठेच झाले? एकदा विचारलं पाहिजे…

    विचार करता-करता राजाचा डोळा लागला. चार्जिंग नसलेला मोबाईल हातात घट्ट पकडून, तिथंच महालाच्या भिंतीला टेकून तो झोपून गेला, आता थेट अठरा वर्षांचे झाल्यावरच उठू, असं काहीतरी स्वप्न बघत…


- मंदार शिंदे


Monday, November 23, 2020

Dreams and Their Meanings

बेहद उमस! मन की गहरी से गहरी पर्त में एक अजब-सी बेचैनी। नींद आ भी रही है और नहीं भी आ रही। नीम की डालियाँ खामोश हैं। बिजली के प्रकाश में उनकी छायाएँ मकानों, खपरैलों, बारजों और गलियों में सहमी खड़ी हैं।

मेरे अर्धसुप्त मन में असंबद्ध स्वप्न-विचारों का सिलसिला।

स्वर्ग का फाटक। रूप, रेखा, रंग, आकार कुछ नहीं जैसा अनुमान कर लें। अतियथार्थवादी कविताएँ जिनका अर्थ कुछ नहीं जैसा अनुमान कर लें। फाटक पर रामधन बाहर बैठा है। अंदर जमुना श्वेतवसना, शांत, गंभीर। उसकी विश्रृंखल वासना, उसका वैधव्य, पुरइन के पत्तों पर पड़ी ओस की तरह बिखर चुका है, वह वैसी ही है जैसी तन्ना को प्रथम बार मिली थी।

फाटक पर घोड़े की नालें जड़ी हैं। एक, दो, असंख्य! दूर धुंधले क्षितिज से एक पतला धुएँ की रेखा-सा रास्ता चला आ रहा है। उस पर कोई दो चीजें रेंग रही हैं। रास्ता रह-रह कर काँप उठता है, जैसे तार का पुल।

बादलों में एक टार्च जल उठती है। राह पर तन्ना चले आ रहे हैं। आगे-आगे तन्ना, कटे पाँवों से घिसलते हुए, पीछे-पीछे उनकी दो कटी टाँगें लड़खड़ाती चली आ रही है। टाँगों पर आर.एम.एस. के रजिस्टर लदे हैं।

फाटक पर पाँव रुक जाते हैं। फाटक खुल जाते हैं। तन्ना फाइल उठा कर अंदर चले जाते हैं। दोनों पाँव बाहर छूट जाते हैं। बिस्तुइया की कटी हुई पूँछ की तरह छटपटाते हैं।

कोई बच्चा रो रहा है। वह तन्ना का बच्चा है। दबे हुए स्वर : यूनियन, एस.एम.आर., एम.आर.एस., आर.एम.एस., यूनियन। दोनों कटे पाँव वापस चल पड़ते हैं, धुएँ का रास्ता तार के पुल की तरह काँपता है।

दूर किसी स्टेशन से कोई डाकगाड़ी छूटती है।...

...मेरा मन और भी उदास हो गया और मैंने सोचा चलो माणिक मुल्ला के यहाँ ही चला जाए। मैं पहुँचा तो देखा कि माणिक मुल्ला चुपचाप बैठे खिड़की की राह बादलों की ओर देख रहे हैं और कुरसी से लटकाए हुए दोनों पाँव धीरे-धीरे हिला रहे हैं। मैं समझ गया कि माणिक मुल्ला के मन में कोई बहुत पुरानी व्यथा जाग गई है क्योंकि ये लक्षण उसी बीमारी के होते हैं। ऐसी हालत में साधारणतया माणिक-जैसे लोगों की दो प्रतिक्रियाएँ होती हैं। अगर कोई उनसे भावुकता की बात करे तो वे फौरन उसकी खिल्ली उड़ाएँगे, पर जब वह चुप हो जाएगा तो धीरे-धीरे खुद वैसी ही बातें छेड़ देंगे। यही माणिक ने भी किया। जब मैंने उनसे कहा कि मेरा मन बहुत उदास है तो वे हँसे और मैंने जब कहा कि कल रात के सपने ने मेरे मन पर बहुत असर डाला है तो वे और भी हँसे और बोले, 'उस सपने से तो दो ही बातें मालूम होती हैं।'

'क्या?' मैंने पूछा।

'पहली तो यह कि तुम्हारा हाजमा ठीक नहीं है, दूसरे यह कि तुमने डांटे की 'डिवाइना कामेडिया' पढ़ी है जिसमें नायक को स्वर्ग में नायिका मिलती है और उसे ईश्वर के सिंहासन तक ले जाती है।' जब मैंने झेंप कर यह स्वीकार किया कि दोनों बातें बिलकुल सच हैं तो फिर वे चुप हो गए और उसी तरह खिड़की की राह बादलों की ओर देख कर पाँव हिलाने लगे।

'सूरज का सातवाँ घोडा'
लेखक : धर्मवीर भारती


Tuesday, November 17, 2020

Migration of Visuals


The all-day running news channels have to compete not only with other news channels, but also with the channels showing serials, movies, sports, songs, and even cartoon programmes. Because the audience with a remote control in their hands can switch within a moment from the news to a serial or a movie or a sport. As a result, the news also become dramatic and musical like the movies; sometimes as entertaining as the cartoons. This ongoing migration of the visuals occurs every moment, thanks to the remote control in our hands.

    This also applies to the migration of visuals in another frame present all the time in our hands. We assume that we are running our own channels - for some of us, it is a channel creating social awareness all the time; for some, it is a channel for expression against the establishment. But when we lose the most important sense of responsibility, we too start being dramatic like our competitors, with only difference in the details of the dramatization.

- Avdhoot Dongre


Sunday, November 15, 2020

Tu Gelyavar - Borkar Poem


तू गेल्यावर फिके चांदणे, घरपरसूंही सुने-सुके

मुले मांजरापरी मुकी अन् दर दोघांच्या मधे धुके

तू गेल्यावर घरांतदेखिल पाउल माझे अडखळते

आणि आटुनी हवा भवतिची श्वासास्तव मन तडफडते

तू गेल्यावर या वाटेने चिमणीदेखिल नच फिरके

कसे अचानक झाले न कळे सगळे जग परके परके

तू गेल्यावर जडून पनगत लागे पिंपळ हाय गळू

गळ्यांतले मम गाणे झुरते : वाटे मरते हळूहळू

तू गेल्यावर दो दिवसांस्तव जर ही माझी अशी स्थिती

खरीच माझ्या आधी गेलीस तर मग माझी कशी गती?

- बा.भ. बोरकर


Monday, November 9, 2020

Marathi Shayari by Bhausaheb Patankar


ओळखी नव्हती तरीही, भेटावया आले मला

खांद्यावरी अपुल्या स्वत:च्या, वाहुनी नेले मला

ना कळे की पूर्वजन्मी, काय मी त्यांना दिले

इतके खरे की आज त्यांना, थँक्सही नाही दिले

- भाऊसाहेब पाटणकर

मृत्यो, अरे येतास जर का, थोडा असा आधी तरी

ऐकुनी जातास तूही, शेर एखादा तरी

एकही नाही कला तू, मानवांची पाहिली

जेथे जिथे गेलास त्यांची, मातीच नुसती पाहिली

- भाऊसाहेब पाटणकर

ऐसे नव्हे मृत्यूस आम्ही, केव्हाच नाही पाहिले

खूप आहे पाहिले त्या, प्रत्येक जन्मी पाहिले

मारिले आहे आम्हीही, मृत्यूस या प्रत्येकदा

नुसतेच ना मेलो आम्ही, जन्मलो प्रत्येकदा

- भाऊसाहेब पाटणकर