ऐसी अक्षरे

:- कथा
:- कविता
:- लेख
:- अनुवाद
:- हिंदी
:- English
:- संग्रह
:- इतर

मंदार शिंदे
Mandar Shinde

Wednesday, June 19, 2019

अवघड सोपे झाले हो...

"अवघड सोपे झाले हो..."

'बालभारती'च्या इयत्ता दुसरीच्या गणिताच्या पुस्तकात नवीन पद्धतीनं अंकांचं शब्दलेखन दिलेलं आहे, त्याबद्दल -

१) मुलांना एक, दोन, तीन, चार असे बेसिक अंक आणि दहा, वीस, तीस, चाळीस असे युनिट अंक पटकन कळतात. त्यापुढं पुन्हा एक, दोन, तीन जोडून आकड्यांची रचना समजणं खरंच खूप सोपं जातं.

२) दुसरीच्या पुस्तकात, एकवीसच्या 'ऐवजी' वीस एक, बावीसच्या 'ऐवजी' वीस दोन, असं दिलेलं नाही. उलट, वीस एक 'म्हणजे' एकवीस आणि वीस दोन 'म्हणजे' बावीस असं स्पष्ट करुन मांडलेलं आहे. यामुळं मुलांना एकवीस म्हणजे नक्की किती आणि बावीस म्हणजे नक्की किती हे चांगलं कळेल. तिसरीच्या पुढं वीस एक, वीस दोन नसेल. हे फक्त सुरुवातीला समजावून देण्यासाठी आहे.

३) दुसरीच्या मुलांना 'जोडाक्षरांचा खूप त्रास नको' असं एक  कारण या बदलासाठी दिलेलं आहे. पण जोडाक्षरं नको 'म्हणूनच' आकडे लिहायची पद्धत बदलली असा विरोधकांनी अर्थाचा अनर्थ केलेला आहे. त्याकडं दुर्लक्ष केलेलंच बरं.

४) नवीन पद्धतीनं 'मराठीचा गळा आवळला' वगैरे म्हणणाऱ्यांसाठी प्रश्न - एकोणसाठ आणि एकोणसत्तर हे आकड्यात लिहिताना तुमचा स्वतःचा गोंधळ व्हायचा की नाही. अनेकांचा आजही होतो. त्यापेक्षा पन्नास नऊ आणि साठ नऊ जास्त लॉजिकल नाही का ? (माझ्या मोबाईल नंबरमध्ये शेवटी शेहेचाळीस - ४६ आहे. संपूर्ण नंबर मराठीत सांगितला तरी शेवटचं शेहेचाळीस म्हणजे 'फोर सिक्स' हे मी गेली सतरा वर्षं सांगत आलोय !)

५) आधीच्या पिढीला शाळेत पावकी, दिडकीचे पाढे शिकवले जायचे. ती पद्धत बंद झाल्यावर तेव्हाच्या लोकांनी असेच गळे काढले होते. आपण शाळेत पावकी, दिडकी शिकलो नाही, मग काय नुकसान झालं ? किंवा शिकून काय फायदा झाला असता कुणी सांगू शकेल काय ? आता आपल्या मुलांसाठी काहीतरी सोपी पद्धत येतीय म्हटल्यावर आपण स्वागत करण्याऐवजी विरोध का करतोय ?

६) मोबाईलमुळं फोन नंबर लक्षात ठेवायची शक्ती नष्ट झाली, कॅल्क्युलेटरमुळं आकडेमोड करायची ताकद संपली, कॉम्प्युटरमुळं हातानं लिहायची सवय मोडली, अशा तक्रारी करणाऱ्यांनी मोबाईल, कॅल्क्युलेटर, कॉम्प्युटरवर बहिष्कार का नाही टाकला ? ही दांभिकता मुलांच्या फायद्याच्या आड का आणतोय आपण ?

७) दुसरीच्या पुस्तकात आकडे अक्षरांत लिहायची पद्धत बदलली, याला राजकीय रंग देणं तर महादुर्दैवी आहे. गणिताचं पुस्तक तयार करणाऱ्या समितीवर कोण आहे, तेवढी तरी माहिती घेऊन मगच त्यावर कॉमेंट करावी, ही विनंती.

८) मराठीतून आकडे सोपे करुन लिहिल्याबद्दल सोशल मिडीयावर 'बालभारती'ची अक्क्ल काढणाऱ्यांपैकी खरोखर किती जणांची मुलं मराठी मिडीयमच्या शाळेत शिकतात ?

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, ही नवीन पद्धत एकदा आपल्या मुलांना दाखवा आणि त्यांचं मत विचारा. मला अशा पद्धतीनं गणित शिकवलं असतं तर कदाचित मलाही तो विषय आवडला असता. असो.

मुलांच्या मनाचा विचार करुन, भाषेच्या खोट्या अस्मितेकडं दुर्लक्ष करुन, अभ्यासक्रमात आणि शिकवण्याच्या पद्धतीत धाडसी प्रयोग करणाऱ्या 'बालभारती'चे आणि विशेषतः डॉ. मंगला नारळीकर यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन !

- मंदार शिंदे
(नव्वद-आठ वीस-दोन चाळीस बारा चाळीस-सहा)

(वाचण्यासाठी इमेजवर क्लिक करा.)



Share/Bookmark

Sunday, June 16, 2019

मुलांच्या प्रश्नांना अधिकाऱ्यांची उत्तरं

"मुलांच्या प्रश्नांना अधिकाऱ्यांची उत्तरं"

जागतिक बालमजुरी विरोधी दिनानिमित्त पुणे महानगरपालिका आणि बालहक्क कृती समिती (आर्क) यांनी १२ जूनला 'बाल जनमत' कार्यक्रम आयोजित केला. नेहमीच्या औपचारिक कार्यक्रमात बदल करत, यावेळी एक नवीन प्रयोग करण्यात आला. महापालिकेच्या जनरल बॉडी मिटींग जिथं होतात, त्याच हॉलमध्ये मुलांचा मनपा अधिकारी आणि पदाधिकाऱ्यांशी संवाद घडवून आणला. पुण्यातल्या वस्त्यांमध्ये, वसतीगृहांमध्ये राहणारी आणि वेगवेगळ्या संस्थांच्या मदतीनं मनपा शाळांमध्ये शिक्षण घेणारी जवळपास शंभर मुलं या हॉलमध्ये उपस्थित होती. पुण्याचे उपमहापौर डॉ. सिद्धार्थ धेंडे, माध्यमिक शिक्षण विभागाचे प्रशासकीय अधिकारी श्री. दीपक माळी, कामगार अधिकारी श्री. नितीन केंजळे, शिक्षण विभागाचे सहाय्यक प्रशासकीय अधिकारी, अशा सर्वांना मुलांनी न घाबरता आपल्या मनातले प्रश्न विचारले.

आम्ही पूर्वी बालमजूर होतो, आता काही संस्थांच्या मदतीनं शाळेत जातो, शिकतो. पण आमच्यासारखी कितीतरी मुलं अजून बालमजुरीत अडकलेली आहेत, त्यांच्यासाठी महानगरपालिका काय करणार ?

रस्त्यावर सिग्नलला अनेक मुलं भीक मागताना दिसतात. त्यांचे आईवडीलच त्यांना भीक मागायला लावतात. हा बालमजुरीचाच प्रकार नाही का ? त्या मुलांना यातून बाहेर कसं काढणार ?

आमच्या वस्तीपासून शाळा दूर आहे. चालत शाळेत जावं लागतं. लहान मुलांना रस्ते ओलांडता येत नाहीत, मोठ्या बसमध्ये चढता येत नाही. यासाठी तुम्ही काय करणार ?

शाळा भरताना आणि सुटताना शाळेबाहेर खूप गर्दी होते. आम्हाला खूप भीती वाटते. यावर तुम्ही काय करणार ?

शाळेत दिल्या जाणाऱ्या खिचडीमध्ये किडे मिळाले. तक्रार केली तरी कुणी काहीच केलं नाही. यावर तुम्ही काय कारवाई करणार ?

शाळेत जाण्या-येण्याच्या रस्त्यावर मुलींची छेड काढण्याचे प्रकार घडतात. यावर तुम्ही काय उपाय करणार ?

आमच्या शाळेला खेळाचं मैदान नाही. आम्ही मुलांनी खेळायचं कुठं ?

आठवीपर्यंतच्या शाळा प्रत्येक वॉर्डात आहेत. पण नववी ते बारावी शाळा खूप कमी आहेत. त्या शाळांची संख्या कधी वाढणार ?

मागच्या वर्षी शाळेचे युनिफॉर्म, बूट, वह्या-पुस्तकं, शाळा सुरु झाल्यावर दोन-तीन महिन्यांनंतर मिळाले. यावर्षी कधी मिळणार ?

आमच्या शाळेत इंग्रजी नीट शिकवत नाहीत. आम्हाला चांगलं इंग्रजी कसं शिकायला मिळणार ?

शाळेतली इतर मुलं दादागिरी करतात, दिसण्यावरुन आणि जातीवरुन चिडवतात. मुख्याध्यापकांकडं तक्रार करुन काहीच झालं नाही. आम्ही अशा शाळेत कसं जाणार ?

शाळेतले टॉयलेट अस्वच्छ असतात, घाण वास येतो. आम्ही टॉयलेट कसं वापरणार ?

कित्ती कित्ती प्रश्न...!

आधी मुलं प्रश्न विचारायला थोडी लाजत होती, घाबरत होती. पण एकदा सुरुवात झाल्यावर एकामागून एक प्रश्नांची रांगच लागली. शिक्षण हक्क कायद्यामध्ये आठवीपर्यंतच नव्हे, तर बारावीपर्यंत शिक्षण मोफत मिळावं अशी मागणीही काही मुलांनी केली. दारुमुळं आमच्या घरचं आणि वस्तीतलं वातावरण खराब होतं, त्यामुळं दारुबंदी झालीच पाहिजे अशी एका मुलानं मागणी केली. एका मुलीनं तर, टिकटॉकवर बंदी घाला असं उपमहापौरांना विनवून सांगितलं.

शाळेत खेळाचं मैदान नसेल तर जवळचं सार्वजनिक उद्यान मुलांना खेळण्यासाठी उपलब्ध करुन द्या, असं उपमहापौरांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना सांगितलं. शाळेबाहेरच्या गर्दीवर आणि छेडछाडीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी शाळा परिसरात विशेष व्यक्ती नेमायच्या सूचनाही त्यांनी केल्या. खिचडीत किडे सापडणं, दादागिरीकडं दुर्लक्ष करणं, विषय व्यवस्थित न शिकवला जाणं, अशा तक्रारी आलेल्या शाळांची आणि मुख्याध्यापकांची नावं विचारुन घेतली आणि योग्य कारवाई करण्याचं मुलांना आश्वासन दिलं. दूरच्या वस्तीतून मुलांना शाळेत नेण्या-आणण्यासाठी योग्य व्यवस्था करायला संबंधित अधिकाऱ्यांना सांगितलं. शाळेतले टॉयलेट स्वच्छ ठेवण्यासाठी संबंधित आरोग्य कोठीला योग्य ते आदेश देऊ, असं सांगितलं. मुलांना भीक मागायला आणि मजुरीला लावणाऱ्या पालकांचं प्रबोधन करु आणि अशा मुलांना शाळेत दाखल करु, असंही सांगितलं.

मुलांना महापालिकेच्या सभागृहात आणून, अधिकाऱ्यांशी थेट संवाद घडवण्याच्या कल्पनेचं उपमहापौरांनी कौतुक केलं. ते मुलांना म्हणाले, "या हॉलमध्ये पुण्याचे लोकप्रतिनिधी - नगरसेवक आणि अधिकारी एकत्र येऊन शहरातल्या सर्व कामांचं नियोजन करतात. उद्या तुमच्यापैकी काहीजण त्या अधिकारानं इथं येऊन बसावेत, यासाठी आम्ही शक्य तेवढे प्रयत्न जरूर करु."

आपले प्रश्न योग्य व्यक्तींपुढं थेट मांडायची संधी मिळणं, हीसुद्धा प्रश्न सोडवण्याच्या मार्गावरची महत्त्वाची पायरी आहे, नाही का ?

- मंदार शिंदे 9822401246




Share/Bookmark

Friday, June 14, 2019

अमर, समर आणि किशोर

'किशोर' मासिकाच्या जून २०१९ अंकात 'अमर आणि समर'ची गोष्ट छापून आलीय... शाळेत असताना 'किशोर' आवडीनं वाचण्यापासून आता 'किशोर'साठी लिहिण्यापर्यंत एक चक्र पूर्ण !

मुलांना आवडेल असं नवनवीन ताजं-ताजं लेखन शोधून छापणार्‍या कार्यकारी संपादक किरण केंद्रे यांचे, आणि अख्खी गोष्ट एका सुंदर चित्रातून मांडणाऱ्या जान्हवी जेधे यांचे खूप खूप आभार !

गोष्ट कशी वाटली ते नक्की सांगा.

(वाचण्यासाठी इमेजवर क्लिक करा.)



Share/Bookmark

Thursday, June 6, 2019

उपरोधाचा अवरोध

आसाम पोलिसांनी ४ जून २०१९ रोजी एक ट्विट केलंय -

@assampolice "चगोलिया तपासणी नाक्याजवळ काल रात्री कुणाचा एक ट्रक आणि भरपूर (५९० किलो) गांजा हरवला आहे का ? चिंता करु नका. कृपया धुबरी पोलिसांशी संपर्क साधा. ते नक्कीच तुम्हाला मदत करतील. ;) धुबरी टीमचे अभिनंदन."

जगन्नाथाच्या कृपेनं हे ट्विट महाराष्ट्रातल्या सर्वांत ज्येष्ठ नेत्यांच्या नजरेतून अजूनपर्यंत तरी सुटलेलं दिसतंय. नाहीतर आत्तापर्यंत त्यांनी 'अंमली पदार्थांची तस्करी करणाऱ्यांना उघडपणे मदत केल्याबद्दल' आसाम पोलिसांवर उदाहरणीय कारवाईची मागणी नक्कीच केली असती, नाही का ? आणि आत्तापर्यंत आसाम राज्याच्या पोलिस महासंचालकांची ट्रॅफीक डिपार्टमेंटला बदलीसुद्धा झाली असती. अशा 'कारवायां'च्या बाबतीत आपल्या लोकांचा स्पीडच जबरदस्त आहे.

(डिस्क्लेमरः या पोस्टचा निधी चौधरी यांच्या महात्मा गांधींबद्दलच्या उपरोधिक ट्विटशी कसलाही संबंध आढळून आल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.)




Share/Bookmark

Monday, June 3, 2019

उपरोध आणि कारवाई


प्रशासकीय अधिकारी निधी चौधरी यांचं १७ मे २०१९ रोजीचं मूळ ट्विटः (मराठी भावानुवाद)

"१५० वं जयंती वर्ष मस्त साजरं होतंय 😭

आता आपल्या नोटांवरुन ह्याचा फोटो काढून टाका, जगभरातून त्याचे पुतळे पाडून टाका, त्याच्या नावच्या संस्था आणि रस्त्यांची नावं बदलून टाका!
आपल्याकडून त्याला हीच खरी श्रद्धांजली असेल!
३०.०१.१९४८ साठी तुमचे आभार, गोडसे" 
@nidhichoudhari

या वादग्रस्त (नसलेल्या) ट्विटमधून महात्मा गांधींचा अवमान केल्याबद्दल, महाराष्ट्रातील सर्वांत ज्येष्ठ नेत्यांनी प्रशासकीय अधिकारी निधी चौधरी यांच्यावर उदाहरणीय कारवाई करण्याची लेखी मागणी तातडीने व आवर्जून केली.

या पाठोपाठ, निधी चौधरी यांची मुंबई अतिरिक्त मनपा आयुक्त पदावरुन पाणीपुरवठा व स्वच्छता विभागात उपसचिव म्हणून (तातडीने) बदली केली गेली. शिवाय, महाराष्ट्र शासनाने निधी चौधरी यांच्याकडून सदर ट्विटबाबत लेखी खुलासादेखील मागवला.

एका ज्वलंत राष्ट्रीय मुद्यावर एकमताने व एकदिलाने तत्पर कारवाई करुन एका भ्रष्ट व कामचुकार सनदी महिला अधिकाऱ्याचे सार्वजनिक गर्वहरण केल्याबद्दल सत्ताधारी मा. मुख्यमंत्री साहेब व विरोधक मा. सर्वव्यापी सर्वज्ञ जाणते साहेब या दोघांचेही हार्दिक अभिनंदन !!

(डिस्क्लेमरः शेवटच्या ओळीतला उपरोध समजणाऱ्यांनी तो उपरोध नसल्याचे मानून घ्यावे व उपरोध न समजणाऱ्यांनी कृपया तो उपरोध असल्याची नोंद घ्यावी, ही नम्र पोकळ भयग्रस्त मध्यमवर्गीय मध्यममार्गी विनंती. धन्यवाद !)


Share/Bookmark

Sunday, May 26, 2019

असा विचार केला तर...?

असा विचार केला तर…?
(लेखकः मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६)
वाचण्यासाठी लागणारा वेळः ०९ मिनिटं

काही दिवसांपूर्वी इंडीयन प्रिमियर लीग (आय.पी.एल.) या क्रिकेटच्या स्पर्धा भारतात पार पडल्या. त्यात चेन्नईच्या संघाला मुंबईच्या संघानं हरवलं म्हणे. देशातल्या लाखो-करोडो क्रिकेटप्रेमींचं या स्पर्धेकडं आणि अंतिम निकालाकडं बारीक लक्ष होतं. विशेष म्हणजे, कुणी किती विकेट घेतल्या किंवा कुणी किती रन्स काढल्या, यापेक्षा थोडी जास्तच चर्चा मैदानाबाहेरच्या किंवा खेळाशी थेट संबंध नसलेल्या गोष्टींबद्दल सुरु होती. उदाहरणार्थ, कोण कुठल्या कॅप्टनबद्दल काय बोलला, कुणी कुणाला कशा शिव्या घातल्या, कुणी कुणाला कशी खुन्नस दिली, वगैरे वगैरे. बरं, ही खुन्नस आणि त्या शिव्या फक्त खेळाडूंपुरत्या मर्यादीत नव्हत्या. प्रत्येक संघाचे पाठीराखे आणि चाहते आपापल्या संघाच्या आणि खेळाडूंच्या वतीनं स्वतःच्या घरी, कॉलेजात, ऑफीसात, बसमध्ये, हॉटेलमध्ये, आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे सोशल मिडीयावर वादावादी आणि भांडणं करताना दिसत होते. टीव्हीवर आणि मोबाईलवर स्कोअर बघणं, हॉटेलमध्ये जेवताना मोठ्या स्क्रीनवर मॅच बघणं, कोण कुणाला हरवणार आणि कोण कप जिंकणार यावर पैजा लावणं, असा हा ‘राष्ट्रीय सोहळा’ काही दिवस सुरु होता. सगळ्यांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, चेन्नईच्या संघात खरोखर चेन्नईचे किती खेळाडू होते आणि मुंबईच्या संघात खरे मुंबईकर खेळाडू किती होते, हा संशोधनाचाच विषय आहे. मग, चेन्नईचे फॅन्स आणि सपोर्टर्स प्रत्यक्षात खरे मुंबईकर असू शकतील आणि मुंबईचे फॅन्स आणि सपोर्टर्स मूळचे चेन्नईकर असू शकतील. पण तरी भांडणं, वाद-विवाद, आणि वेळेचा खर्च कमी झाला असेल असं अजिबात नाही. असा हा सगळा जांगडगुत्ता माझ्या मेंदूच्या कुवतीपलीकडचा आहे, हे मी मान्य करतो.
अशा या ‘राष्ट्रीय सोहळ्या’त काडीचाही रस नसल्यानं, टिंबाएवढाही सहभाग मी घेतला नाही. आणि तरीही, मी आनंदानं, सुखानं, समाधानानं, शांततेनं वगैरे जगतो आहे. म्हणजे, माझ्या सहभागामुळं कुठली तरी टीम जिंकता जिंकता हरली असती, किंवा हरता हरता जिंकली असती का ? किंवा मी एखाद्या चेन्नई फॅनचं मन वळवून त्याला मुंबईचा फॅन बनवू शकलो असतो का ? किंवा चेन्नई आणि मुंबई यांपैकी फायनल कुणी जिंकली यावर माझं पुढचं आयुष्य अवलंबून होतं का ? या सर्व प्रश्नांची उत्तरं अर्थातच ‘नाही’ अशी आहेत. बरोबर ना ?
याचाच अर्थ, देशातल्या एक टक्क्याहून कमी लोकांनी प्रत्यक्ष सहभाग घेतलेल्या आणि जास्तीत जास्त पंचवीस - तीस टक्के लोकांपर्यंत पोहोचलेल्या या ‘राष्ट्रीय’ सोहळ्यात भाग न घेऊन काही गमावलंय, असं मला तरी वाटत नाही. हां, पण क्रिकेट हा माझा सर्वांत प्रिय खेळ असता, दिवसातून दहा वेळा स्कोअर चेक करण्यापेक्षा जास्त महत्त्वाची कामं माझ्याकडं नसती, किंवा ही स्पर्धा बघण्यातून मला काहीतरी वैयक्तिक फायदा मिळणार असता, तर मात्र मी नक्कीच दिवसभर आय.पी.एल. बघत बसलो असतो, हेसुद्धा प्रामाणिकपणे कबूल केलं पाहिजे.
तर, आय.पी.एल.चं फक्त उदाहरण आहे आणि मला वेगळ्याच विषयावर इथं लिहायचं आहे, हे चाणाक्ष वाचकांच्या आतापर्यंत लक्षात आलं असेलच ! तर मुद्दा असा आहे की, लोकसभेच्या निवडणुका आता संपल्या असून, लागायची ती… सॉरी, लागायचा तो निकाल लागलेला आहे. देशातल्या एक टक्क्यापेक्षा कमी लोकांनी प्रत्यक्ष सहभाग घेतलेल्या आणि जास्तीत जास्त पंचवीस - तीस टक्के (एकूण लोकसंख्येपैकी) लोकांनी मत नोंदवून साजरा केलेल्या या ‘राष्ट्रीय सोहळ्या’त विशेष भाग घेऊन आपण काय कमावलं आणि न घेऊन खरंच किती गमावलं, यावर चिंतन करण्याची ही योग्य वेळ आहे, असं मला वाटतं.
या आधीच्या म्हणजे, २०१४ सालच्या लोकसभेच्या निवडणुका बहुतेक पहिल्यांदाच प्रत्यक्ष मैदानापेक्षा सोशल मिडीयावर जास्त ‘लढल्या’ गेल्या असाव्यात. पूर्वी निवडणुका जाहीर झाल्या की, सगळे ‘बिनपगारी फुल अधिकारी’ कार्यकर्ते हातातला काम-धंदा सोडून आपापल्या आवडीच्या उमेदवाराच्या संपर्क कार्यालयात ‘ड्युटी’वर स्वतःहून हजर व्हायचे. आपली आणि आपल्यावर अवलंबून असलेल्या कुटुंबियांच्या उद्याच्या जेवणाची सोय झालेली नसली तरी चालेल, पण पुढच्या पाच वर्षांसाठी देशाच्या कारभाराची घडी नीट बसवण्याची नैतिक आणि राजकीय जबाबदारी स्वेच्छेनं अंगावर घेऊन हे कार्यकर्ते ‘मैदानात’ उतरायचे. नोकरीच्या ठिकाणी कामचुकारपणा करणारी माणसं प्रचाराच्या कामात मात्र आश्चर्यकारकरीत्या चोख असायची. स्वतःच्या बहिणीच्या लग्नाच्या पत्रिका पाहुण्यांना द्यायला जात नसतील, पण आपल्या उमेदवाराची पत्रकं मात्र दारोदारी फिरुन वाटली जायची. उमेदवारांकडून ‘श्रमपरिहारा’ची सोय केली जात असली तरी, फक्त तेवढ्यासाठी ही एवढी सगळी माणसं झपाटल्यागत काम करायची, असं म्हणणं चुकीचंच नाही तर अन्यायकारकही ठरेल.
२०१४ च्या निवडणुकीवेळी ‘प्रचार’ करणाऱ्या कार्यकर्त्यांची संख्या कित्येक पटीनं वाढलेली दिसली. पण हे कार्यकर्ते आपापला कामधंदा सुरु ठेवून, फावल्या वेळात फॉरवर्ड… सॉरी, प्रचार करणारे कार्यकर्ते होते. प्रत्यक्ष मैदानात उतरून काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांची टंचाई मात्र तीव्रतेनं जाणवू लागली. मग उमेदवारांनीसुद्धा आपल्या मतदारसंघाच्या नकाशात सोशल मिडीयालाही सामावून घेतलं. फेसबुक, ट्विटर, व्हॉट्सऐपवर लाईक, शेअर, कमेंट, फॉरवर्ड, कॉपी-पेस्ट, टॅग, रिप्लाय, लव्ह, हा-हा, ब्लॉक आणि ट्रोल करुन-करुन हे शिंगरु कार्यकर्ते हेलपाट्यानंच दमू लागले. यांच्यासाठी तर ‘श्रमपरिहारा’ची सोयसुद्धा नव्हती. त्याबाबतीत त्यांना खरेखुरे स्वयंसेवक - स्वतःची सेवा स्वतःच करणारे - बनावे लागले.
२०१४ पूर्वी प्रत्यक्ष प्रचाराचा अनुभव असूनही, २०१४ मध्ये मी ह्या सोशल मिडीयावरच्या ‘सोहळ्या’त सहभागी झालो. आपल्याला पटणाऱ्या पक्षाचा, उमेदवाराचा प्रचार करताना इथं प्रत्यक्ष जबाबदारी घ्यावीच लागत नाही, हे लक्षात आलं. (प्रत्यक्ष दारोदारी जाऊन प्रचार केला की, तेच लोक उद्या तुम्हाला तुमच्या उमेदवाराबद्दल प्रश्न विचारु शकतात. तसं काही ऑनलाईन प्रचारात घडत नाही. ऑनलाईन पुंगी वाजली तर वाजली, नाहीतर डिलीट करुन टाकली, असा सोयीस्कर प्रकार !) आपल्या पक्षाच्या चांगल्या गोष्टी मांडणं आणि विरोधकांच्या चुका शोधून काढणं, हासुद्धा आता अभ्यासाचा विषय न राहता, हमाली काम बनून गेलं. म्हणजे, जुने संदर्भ, बातम्या, कात्रणं, डायरीतल्या नोंदी, जुन्या लोकांशी चर्चा, मतदारसंघाचा दौरा, पाहणी, आकडेवारी, हे सगळं कटकटीचं, गुंतागुंतीचं आणि वेळखाऊ काम वाटू लागलं. त्यापेक्षा ‘की-वर्ड’ टाकून गुगल आणि विकीपेडीयावर ‘अधिकृत’ संदर्भ बसल्या जागी मिळू लागले. तिकडून उचलायचे आणि इकडं चिकटवायचे की झालं काम ! त्याहीपुढं जाऊन मग पगारी आय.टी. सेलकडून रोजच्या रोज लेख, फोटो, आलेख, आणि आकडेवारीचा रतीबच सुरु झाला. आकडेवारी, अनुभव, आणि अभ्यासातून मतं बनवण्याचा काळ मागं पडला आणि तयार मतंच थेट आपल्या घरात, हातात, आणि मेंदूत फीड केली जाऊ लागली.
तर, २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीचा ‘ऑनलाईन’ प्रचार जोरात सुरु होता. आपल्याच आजूबाजूच्या, आपल्याच माहितीतल्या ‘आपल्या’ माणसांशी वारंवार ऑनलाईन खटके उडू लागले. आपल्याला पटणाऱ्या विचारसरणीपेक्षा कुणाचे वेगळे विचार असू शकतील हे पटेनासं झालं. आपल्या विचारांपेक्षा वेगळा (विरुद्धच असेल असं नाही, फक्त वेगळा) विचार मांडणारा प्रत्येकजण आपला विरोधकच वाटू लागला. अशा विरोधकांचीसुद्धा मतं आपल्याइतकीच ठाम आहेत हे माहिती असूनही, त्यांची ‘चुकीची’ मतं बदलण्याचा अट्टाहास सुरु झाला. प्रचार मागं पडून ‘प्रचारकी’ बोलणंच वाढलं. गंमत म्हणजे, समोरासमोर प्रत्यक्ष भेटल्यावर हसत-खेळत चर्चा करणारेच ऑनलाईन चर्चेत मात्र भयंकर उग्र बनून हमरी-तुमरीवर येत होते. मग कुणाला ब्लॉक करणं, कुठल्या ग्रुपमधून बाहेर पडणं, कुणाच्या इनबॉक्समध्ये घुसून ‘ग्यान’ पाजळणं, असले प्रकार घडू लागले. सोशल मिडीयावरील प्रचाराच्या उदयाचा साक्षीदार आणि प्रतिनिधी म्हणून मीसुद्धा यातल्या काही गोष्टी केल्या, खोटं कशाला बोला ?
२०१४ च्या निवडणुकांचे निकाल जाहीर झाले आणि मग ‘खरा’ प्रचार कुणी, कसा, कधी केला ते हळू-हळू लक्षात येऊ लागलं. आपण आपल्याच माणसांशी वाद घातले, स्वतःचा वेळ घालवला, संबंध बिघडवून घेतले, प्रसंगी वैयक्तिक आणि व्यावसायिक नुकसानही सोसलं. पण एवढं करुन आपण ‘खरा प्रचार’ केला का, याचं उत्तर ‘नाही’ असंच द्यावं लागेल. दोन मित्र सोशल मिडीयावर भांडत राहिले आणि तिसऱ्याच माणसानं दोघांचा उपयोग करुन चौथ्या माणसाला निवडून आणलं, असा काहीतरी घनचक्कर प्रकार घडलेला दिसला. फक्त आपला उमेदवार किंवा पक्ष निवडून आला म्हणजेच प्रचार यशस्वी झाला, असं मला अजिबात म्हणायचं नाही. निवडून कुणीही येऊ दे, पण प्रचाराच्या प्रक्रियेत कार्यकर्ता म्हणून तुम्हाला काय मिळालं, हे जास्त महत्त्वाचं नाही का ? इथं, ‘काय मिळालं’ म्हणजे पगार, पैसा, जेवण, पार्टी, पद या अर्थानं विचारलेलं नसून, व्यक्तिशः तुम्हाला काय अनुभव आले, किती लोकांना भेटता आलं, कितीजणांच्या ओळखी वाढल्या, किती महत्त्वाचे मुद्दे समजले, माहितीत किती भर पडली, वगैरे दृष्टीनं मोजणी अपेक्षित आहे. ही कमाई झाली नसेल तर, तुमचा उमेदवार निवडून येऊ दे अगर न येऊ दे, तुम्ही स्वतः मात्र हरलात हे मान्य करावंच लागेल.
२०१९ च्या लोकसभा निवडणुका जाहीर झाल्या आणि मागच्या अनुभवावरुन तातडीनं काही गोष्टी अंमलात आणल्या. कामाव्यतिरिक्त जवळपास सगळ्या व्हॉट्सऐप आणि फेसबुक ग्रुपमधून बाहेर पडलो. ट्विटरवर आणि फेसबुकवर शक्य तितक्या अनोळखी प्रोफाईल्सना अनफॉलो किंवा अनफ्रेन्ड केलं. उरलेले लोक ‘आपलेच’ आहेत - त्यांची मतं आपल्यापेक्षा वेगळी असली तरी - हे स्वतःला समजावलं. गुगल आणि इतर वेबसाईट्सवरुन ‘फीड’ केल्या जाणाऱ्या बातम्या अनसबस्क्राईब केल्या. घरात टी.व्ही. कधीच नव्हता, पण पेपरसुद्धा बंद करुन टाकला. फेसबुक आणि व्हॉट्सऐपवर शक्यतो राजकीय पोस्टला उत्तर द्यायचंच नाही किंवा ‘आत्ता नको, नंतर बघू’ असं स्वतःला सांगायला सुरुवात केली. ‘नंतर बघू’ म्हटलं की चांगल्या-चांगल्या गोष्टी करायच्या राहून जातात, मग या अशा गोष्टी राहून गेल्या तर काय बिघडलं ? प्रत्यक्ष मैदानात उतरुन प्रचार करायला वेळ नाही ना, मग ऑनलाईन ताकावर तहान भागवायचा प्रयत्नसुद्धा नको, असं ठरवलं. कितीही पथ्य पाळायचं ठरवलं तरी कधी-कधी सवयीनं आणि भावनेच्या भरात घसरायला होतंच. पण ‘नंतर बघू’ आणि ‘अभ्यास करुनच बोलू’ या दोन युक्त्या खरंच खूप कामाला आल्या.
मतदान मात्र न चुकता केलं. ‘कुणाला मत देऊ’ हा प्रश्न आपल्याला कुणी विचारावा एवढे आपण (अजून) मोठे झालेलो नाही, याची स्वतःला जाणीव करुन दिली. त्यामुळं, फुकटचे सल्ले - तेसुद्धा ‘ऑनलाईन’ - देण्यापासून स्वतःला रोखलं. प्रत्येकाची आपापली मतं असतात, स्वतःच्या अनुभवांवर आणि अपेक्षांवर ती बनवली जातात, काळ आणि परिस्थितीनुसार ती बदलतही जातात. त्यामुळं, आपण कुणाचं तरी ‘मत’परिवर्तन घडवून आणू शकतो, हा आपलंच नुकसान करणारा भ्रम आहे, एवढं लक्षात आलं तरी खूप झालं.
पण, विशिष्ट विचारांचा, पक्षाचा आणि उमेदवाराचा प्रचार केला नसला म्हणजे कसलाच प्रचार केला नाही, असं म्हणणं मात्र चुकीचं ठरेल. आजूबाजूला घडणाऱ्या गोष्टींवर व्यक्त होणं, समस्यांचा अभ्यास करुन उपायांवर चर्चा करणं, आपण मिळवलेली माहिती - ज्ञान इतरांपर्यंत पोहोचवणं, आपल्या कामातून कुणाला तरी मदत - फायदा - समाधान मिळवून देणं, हा सगळा प्रचाराचाच भाग आहे की ! माणूसपणाचा प्रचार, परस्पर संबंधांचा प्रचार, आनंदाचा प्रचार, विश्वासाचा आणि प्रेमाचा प्रचार…
खरंच की… आधी प्रेमानं माणसं तर जिंकू या, मग निवडणुका जिंकणं फार अवघड नाही. तुम्हाला काय वाटतं ?

© मंदार शिंदे ९८२२४०१२४६
२५/०५/२०१९


Share/Bookmark

Sunday, May 19, 2019

रंपाट...

रंपाट लय रंपाट..

प्रवाहाच्या विरोधात भावा पव्हलोय मी
आणली ती स्थिती आधी माझी कधी नव्हती
येऊदेत कितीपण अडचणी माझ्या म्होरं
हसून मी बोलेन त्यांना काय चालतंय की
रंपाट लय रंपाट..
बिंधास मराठी पोरं ही रंपाट…

अभिनय आणि कश्मिरासारख्या रियल लाईफ स्ट्रगलर्सचा 'रंपाट'... अस्सल मराठी मातीतल्या मराठी माणसांच्या गोष्टी जगासमोर मांडणाऱ्या रवी जाधवचा 'रंपाट'... प्रिया बेर्डेच्या खऱ्याखुऱ्या आयुष्यातल्या खऱ्याखुऱ्या स्वप्नांचा 'रंपाट'... अंगावर येणाऱ्या ग्लॅमर इंडस्ट्रीला शिंगावर घेणाऱ्या कुशल बद्रिकेसारख्या लढवय्यांचा 'रंपाट'... ग्लॅमर, पैसा, प्रसिद्धी, यापासून सुरु होणारा पण शेवटी आपल्या मातीशी नाळ जोडणारा 'रंपाट'...!!

"इंजिनियर बनायला पैसे लागतात, डॉक्टर बनायला पैसे लागतात, फक्त 'स्टार' बनायला पैसे लागत नाहीत.. त्यासाठी लागतं लक.. नशीब !!"

"जे काही करायचंय ते आज, आत्ता, ताबडतोब.. फटाफट !! वेळ निघून गेल्यावर काहीही करुन उपयोग नाही..."

"पन्नास वर्षं झाली मी माझं स्वप्न पूर्ण व्हायची वाट बघतोय.. पण म्हणून तुझी स्वप्नंसुद्धा तू पन्नाशीत पोचल्यावर पूर्ण व्हावीत हे मला चालणार नाही..."

"सोळा वर्षांचे होईपर्यंत तुम्ही जे काही असता त्यासाठी तुमचे आईवडील जबाबदार असतात.. पण त्यानंतर फक्त तुम्ही स्वतः...!"

ॲक्टींगचा किडा वेगळा... आणि चंदेरी दुनियेच्या झगमगाटाला भुलून, एजंट लोकांना बळी पडून, 'कॉम्प्रमाईज' करुन, पैसा ओतून 'स्टार' बनायचा हट्ट वेगळा... हे अभिनयला स्वतःला एवढ्या लहान वयातच कळलंय, याबद्दल त्याचं अभिनंदन. आणि रवी जाधवनं मोठ्या पडद्यामागचं सत्य मोठ्या पडद्यावरच दाखवलंय, याबद्दल त्याचे आभार. हा सिनेमा महाराष्ट्रातल्या खेड्यापाड्यांमध्ये पोहोचावा आणि हजारो स्वप्नाळू भावी स्टार्सचे डोळे उघडावेत, हीच अपेक्षा !

मोठ्ठी स्वप्नं जरूर बघावीत, पण ती खरी करण्यासाठी लागतील तेवढे कष्ट करायची आणि सतत शिकत रहायची तयारी पाहिजे, हा मेसेज देणारा 'रंपाट' सुपरहीट होण्यासाठी खूप खूप शुभेच्छा !!

- मंदार शिंदे 9822401246




Share/Bookmark