ऐसी अक्षरे

:- कथा
:- कविता
:- लेख
:- अनुवाद
:- हिंदी
:- English
:- संग्रह
:- इतर

मंदार शिंदे
Mandar Shinde

Wednesday, December 24, 2014

Remembered or missed?

"In fact, people sometimes ask me how I would like to be remembered. While hopefully that is a while away, all I tell them is this: I don't want to be remembered, I just want to be missed."

- Chetan Bhagat ('Half Girlfriend')


Wednesday, December 17, 2014

The Right Approach

How many times have you tried to approach the senior-most person in your organization? Most of the times, the CEO's and MD's are approached for very wrong reasons, resulting in not_so_positive response from them, which you interpret as unwillingness to be approached. Mentioned below are some common reasons for which top bosses are approached:

.Personal touch - Highlighting your work in your organization is often mistaken with highlighting yourself. You try to e-mail or call or meet the top boss just to say 'hi'. People driving their businesses will never block you directly for personal reasons, as they understand the value of their employees – top to bottom. At the same time, they have neither the time nor interest in your personal matters. You send your wedding invitation, they will say, “I'll try to attend”. You send new year greetings, they will reply, “Same to you”. These replies do not necessarily mean you have the rapport with the top boss. Do not boast you receive 'casual' mails from them, many others too, might be receiving them.

.Detective reports - You feel your immediate boss is misleading the team and misguiding the management, what do you do? Send an 'inside' report to the top boss? Or try to make direct meeting to explain 'real facts'? Two questions for you. One, are you dead sure the top boss is not aware or involved in what your immediate boss is doing? Two, what are you hired as – a secret agent? At your level you never know who makes the decisions and who executes. And complaining about your own boss or department questions your own integrity. If the top boss does need your assistance, he will approach you for your inputs. And in that case, please provide “facts”, not “views”.

.Salary issues - Bargain your price at the time of joining an organization. Once joined, you become a part of the existing payment system. Try to influence the management with your work and achievements, not with personal requests of salary increment. Your stories about family responsibilities, loans, health problems, and other liabilities, can earn you sympathy from the top boss. At the same time, your capability and intentions to be with the organization are prone to criticism. Try to understand what you have to do to get a rise, instead of cooking stories of how badly you need more money.

These are some representative cases of wrong approach to the top. So, what could be a right approach?

.Business view - Not every employee can exactly share the top boss' vision. However, you are the master of your work, department, or activities. Try to think of a possible enhancement in your process or department, that could drastically reduce the cost or magically boost the sales. Now, try to approach the top boss with your idea, which purely is your initiative. However silly or small that idea be, the top will always be willing to give it a thought. Whatever fate your idea earns, you, as the originator, get noticed.

.Rise to the occasion - There are times when the top needs assistance from all the levels, especially the ground level. These expectations often cross the typical roles and responsibilities definitions. Grab these opportunities. Prove to the top that you can go out of the way, when required.

There may not be too frequent opportunities to approach the top, right way. But then, identifying the right one and grabbing it, is the key, isn't it?


Monday, December 15, 2014

5S - Simple Steps to Improve Working

5S is a method of organizing your workplace and workflow, to improve efficiency and quality of work. Literally, 5S is combination of five Japanese words, starting with the letter 'S'. This method can be applied in your professional as well as personal life.

1. Seiri - Sorting. Remove the unnecessary.
- Sort your documents and items as per requirement. Keep only necessary and remove the unnecessary.
- Review files and folders on your computer. Store only necessary and delete/backup unnecessary.

2. Seiton - Systematic arrangement. Place for everything and everything in place.
- Keep frequently used items closer to you.
- Define specific locations to store all necessary documents and items. It is recommended to stick name tags on the drawers/shelves/containers, where these items are stored. Ensure that they are stored at their designated place only.
- Prepare a list of folders, broadly classified according to contents, on your computer. Ensure that all documents are saved in corresponding folders only.

3. Seiso - Cleaning. Keep the workplace clean and tidy.
- Cleaning your workplace should be a regular activity, rather habit.
- It makes the place more pleasant and worth spending time at. It also increases your confidence about availability and accessibility of necessary items.
- On your computer, clean your desktop, recycle bin, and major folders regularly. Remove unnecessary shortcuts, files, and documents. It will help improve performance of your system.

4. Seiketsu - Standardization.
- Prepare standard procedure of above 3 activities.
- Make index of items and documents, by numbering them in logical manner.
- Maintain a list of items, documents and their locations.
- Also, mention names of persons responsible to follow above 3S's. Explain the standard procedure to all concerned persons.
- Maintain a master document having links to all necessary documents on your computer. Prepare schedule for backup, upgrade, and cleanup of your documents and software.

5. Shitsuke - Self Discipline.
- Ensure that all above 4S's are followed.
- Once the procedure is standardized, everyone concerned must follow it, until new improvement is suggested or some unavoidable reasons are surfaced.

Benefits of 5S:
- Reduced searching time. You know where to look for particular item.
- Increased productivity. The time and energy for searching are saved.
- Improved quality of work. You can focus on core activities.
- Satisfaction of working, without draining your time and energy, and delivering quality results, all the time.


Saturday, December 13, 2014

Case Study - Sales Communication

How many of you, working as Sales Executive/Manager, have experienced the frustration about your potential clients not returning your calls? Almost all of you, at some point of time, right? Let's analyse the case and see why this happens.

The Case:
The potential client typically said, "We need your product/services, please send us a business quote customised for our industry". Now after providing all the details and repeated follow-up calls, you are wondering, what happened so dramatically, that the client is not even answering your calls? Why do they behave in this way?

Possible Reasons:
- Client’s request is misinterpreted as immediate wish to buy. Enthusiastic sales people try to reduce ‘enquiry-to-order cycle time’ to seconds! This results in false impression, ‘Send me a quote’, being concluded, as if the client will place an order the moment he receives the quote.

- ‘It’s not a priority now.’ This can happen almost overnight. Changes in demand from customers of your potential client, tricky market situations, or simply a new Boss can be the most common reasons, why they no more need your product/services urgently.

- ‘I am an expert, I know in and out of this product/service.’ Many times, someone at the client’s end feels he has all the required information and there is no need for further discussion.

- ‘We are totally packed in another project/audit/daily work.’ This is not always a lie; you have to believe this sometimes. You can even judge this from the situation in your own office. In most of present organisations, people have many things to complete within tough deadlines. The client wants to come back and discuss with you, but just cannot make it right now!

- Just for reference and comparison. Many times client needs your quote for comparison, to justify to the management/team to place order with your competitor.

It’s important to find out the reason for client’s silence before further investing in this case. Let’s see how:

- Don't give up. Maybe your potential client wants you to maintain the follow-up. There should be no harm in contacting 5-6 times before jumping to conclusion.

- Keep adding value in each follow-up call. Don't just say, "Hi just calling you as a follow-up on our quote. Call me if you need any other information". Instead, you can say, "Hello, I believe you have realised how our product/services can be a great push to your efforts in cost control. We can discuss and explore some more ways to customize the product/services bringing it closer to your requirements." This way you can stress on potential loss due to delayed purchase decision.

- Are you following up too frequently? After 2-3 unsuccessful attempts, increase the gap in subsequent calls by days, weeks, or even months.

- Use different communication tools. Use phone calls with e-mails, invitations to the upcoming events, forwarding articles, testimonials etc. Try to express yourself as an expert in this field.

- Discover multiple contact points in the client’s organisation. Identify and develop multiple relationships within the potential organisation.

- Plan for future actions. Be prepared with the follow-up schedule and agenda for next meeting/call. By identifying symptoms of unwillingness, you can further evaluate the seriousness and/or urgency of the need.

- Try a little bit of fun. After repeated attempts to contact, leave a funny message as, ‘I know you're very busy person, but I also know that reducing your production cost is important for you. That's why I keep bothering you. Can I have an opportunity to talk to you instead of your answering machine?’

- Let them have some breathing space. E-mail the potential client stating, ‘We thought you were interested, but as we have not heard from you since long, we might have misjudged your need.’ This can get you a response and perhaps an explanation from the client (who might be feeling guilty of not communicating).

By trying out some of these different options, you should be able to get some clue on the status of the need. This should help you decide whether to look forward to the client as potential one or to move forward with another client.


Thursday, December 11, 2014

Business Etiquette

Good Manners
It takes 15 seconds to make a good first impression. And you spend rest of your life to repair it, if it was negative one. Hence, be prepared to present yourself as the best of you.

Right Handshake
Handshake is a universally accepted way to greet people and introduce oneself in the corporate world. It should be warm, firm, and should last about 3-4 seconds.

Business Introduction
In business introductions, rank and designation are considered more important than age and gender. Whenever you are in situations where you have to introduce a colleague to a senior person or your client to your boss, always say the name of the most important person first to show respect.

Always call during regular working hours. Call back or answer voice messages within one working day.
Remember mobile phone is only for emergencies. Switch off your mobile while attending a meeting.

Effective Business Correspondence
Reply to all business e-mails within one working day, maximum two.
Always use sentence case. UPPERCASE means you are shouting; lowercase shows you are lazy.
Always use email signature, giving your complete contact details.

Perfect Business Attire
What you wear is a sign of your respect for the other person or the organization you are working or interacting with.
Observe the dress code of your workplace.
On casual dress days, wear business casual clothes.

The Business Luncheon/Dinner
Remember, a Business Meal is for eating and networking.
Place the napkin on your lap and do not wipe your face or nose with it.

The Value Business Referral
Referrals are invaluable to business.
When people give you a referral or a sales lead, thank them.

Skilled Business Networking
Corporate parties, cocktail receptions, office parties are excellent places to network.
Office parties are an extension of the office environment; so appear on time, dress appropriately, drink in moderation.

The Smart Business Talk
When meeting prospective clients or business associates, to initiate the discussions and get the business talk going, start with introductions and by asking general questions.

Value Time, Value Business
Time is precious; time is money.
Be time conscious and stick to the rules of punctuality.

The Friendly Office Environment
Be polite and courteous, even to those you do not like, to avoid fights and negative tension.


Tuesday, December 9, 2014

Listen Carefully and Get Ahead

Knowing how to listen is a crucial aspect in relationships… especially in today’s competitive business environment.

Successful professionals know careful listening can reveal unseen problems, identify new trends and opportunities and lead to creative solutions. They also know that listening to people will help building good relations in their working relationships.

Do you know how to listen…?
  • Control Emotions: Experts say emotions are powerful obstacles to listening. They colour what we hear and prevent us from focusing on what is being said. To be a good listener, one should not react while someone is speaking.
  • Another emotional obstacle is anxiety about what to say. If you are listening to someone, listen carefully, take a deep breath, and then respond. It shows respect towards speaker. It will also give you some time to think and understand the stand of speaker.
  • Notice details about speaker: how slow he speaks, his style, how much eye contact he maintains. This will help you while responding as sharp difference between styles can create tension. Accepting his style can help you concentrate and build a good communication and understanding.
  • Do not label the person: One major obstacle in listening is that we label the speaker as a boss, a peer, or a subordinate. Wise executives encourage communication on same levels.
  • Listen aggressively: Asking a good question is a secret of good conversation. When you are having conversation with a group of people, keep some gaps in your presentation so that people can ask questions to make interaction interesting.
  • Do not jump to conclusions: Some people are solution-finders, before a speaker finishes, they can immediately come to the conclusion and find the solution. Instead of coming to conclusions immediately, listen to the speaker carefully to weigh all aspects of an issue to find perfect solution.
  • Understand others' need: If you want to influence, you have to listen that person carefully and understand his need.


Sunday, December 7, 2014

Secrets to Peak Performance

It is scientifically proven that Loss Prevention is the primary and most effective way to improve performance. As it relates to optimizing internal capacities, it is quite easier and faster than applying any external improvement techniques. No external applications would result unless all causes of internal loss are prevented. Let us consider example of a balloon. You will not be able to blow it to size with whatever amount of air, until it has even one small hole. Similarly, you need to optimize your potential energy before enforcing additional efforts.

Here are some tips on buffing up your efforts:

1. Lead a well-rounded life

People who get their work at home until bedtime get on peak early and get addicted to work in short span of time, too. High performers can leave their work at office and spend good amount of time on the things they like. This allows their minds to refresh and rejoin work with improved efficiency.

2. Proper selection of career

Selection of work plays vital role in your career. High performers select the kind of work they like to do and focus on the internal satisfaction, not on external rewards and powers. In the end, as they enjoy their work, their work is always better than others’ is and result in high returns.

3. Rehearse each challenging task mentally

Before facing any challenging situation, high performers prepare for it by judging pros and cons, possible actions and reactions. They rehearse the task mentally so that when it happens, they have already gone through it.

4. Seek results not perfection

Many hardworking and ambitious people focus on perfection, leaving them short of time in everything they do, leading to missing on opportunities. High performers do not focus on perfection, but on accomplishment of the task. The mistakes are taken in as lessons, and not as bitter memories.

5. Be willing to risk

Most people like to create their comfort zone, and live with that for their lives. They are always in search of security, and run away from risks, thus missing on hidden opportunities. High performers, by contrast, are geared up to take risks by carefully considering how things would work and making provisions for failures and worst scenarios.

6. Don’t underestimate your potential

People presume that they know their limits. In fact, they don’t know, but they believe and limit themselves. Self-limiting is the biggest obstacle in high-level performance.

7. Compete with yourself

High performers focus on building themselves and improving on their own skills. Worrying about competitors’ abilities and possible superiority can often be self-defending. People differ in their potential and skills; hence, one can be better in one skill, while poor in another. High performers are interested in doing the best possible job by their own standards.


Saturday, December 6, 2014

ज्ञानाचा विषय माणूस आहे!

"खरं म्हणजे, बुद्ध हा कुण्या हिंदू देवाचा अवतार नव्हे. हजारो वर्षं, हजारो मुखांनी एखादी खोटी गोष्ट पुनःपुन्हा सांगितली, तरी ती खरी ठरू शकत नाही. देव, ईश्‍वर अशी कोणतीही कल्पना बुद्ध मानत नाही. तो आत्माही मानत नाही. तो कोणती अवतारकल्पनाही मानत नाही. तो स्वतःला माणूसच मानत होता. आज संपूर्ण दुनिया त्याला जगातला सर्वश्रेष्ठ तत्त्वज्ञानी माणूस मानते. त्यानं ज्ञानरचनेची पायाभूत सूत्रं सांगितली. असं करून त्यानं अज्ञानरचनेच्या चिंध्या केल्या. प्रत्येक माणसानं पूर्णतः चिकित्सकच असलं पाहिजे. ‘चिकित्सेच्या वा विज्ञाननिष्ठेच्या निकषावर जे खरं ठरणार नाही, त्याचा स्वीकार करू नका,’ असं तो सांगतो. ‘विश्‍व सान्त आहे की अनंत?’, ‘ते शाश्‍वत आहे की अशाश्‍वत?’ अशा मालुंक्‍यपुत्ताच्या प्रश्‍नांना उत्तर देताना बुद्धानं विषारी बाण लागलेल्या माणसाची गोष्ट सांगितली. समजा, तो बाण लागलेला मनुष्य, त्याच्या उरातला बाण काढू न देता, तो बाण कोणत्या धातूचा होता, कुणी मारला, कोणत्या दिशेनं तो आला, अशा प्रश्‍नांच्या उत्तरांची अट घालू लागला, तर त्या प्रश्‍नांची उत्तरं मिळेपर्यंत तो मरूनच जाईल. मुद्दा बाण काढण्याचा, मनुष्य वाचवण्याचा आहे. ‘ईश्‍वर आहे काय?’ ‘आत्मा आहे काय?’ अशा प्रश्‍नांची उत्तरं मिळवण्यात आयुष्य बरबाद करण्यापेक्षा तुमचे प्रश्‍न तुम्हीच सोडवा. त्या प्रश्‍नांची उत्तरंही मिळणार नाहीत आणि तुमचे इहजीवनातील परस्परांना जगवण्याचे प्रश्‍नही सुटणार नाहीत. बुद्धानं बाण काढण्याचं महत्त्व विशद केलं. ज्ञानाचा विषय ईश्‍वर नाही. आत्मा नाही. परलोक नाही. ज्ञानाचा विषय माणूस आहे. त्याच्या आणि त्याच्या संबंधात येणाऱ्या इतर माणसांमुळं निर्माण झालेले प्रश्‍न हा ज्ञानाचा विषय आहे."

- यशवंत मनोहर (सकाळ सप्तरंग, १४ सप्टेंबर २०१४)


Friday, December 5, 2014


"Attitude is a little thing that makes a big difference." - Winston Churchill

Attitude plays a vital role in the life of any human being. Setting right attitude is instrumental in the process of being successful or achieving things you want in life. Here are some useful tips on attitude setting:

1. Do not fear

“Attitude is not walking like a King; it’s walking like you don’t care who the King is!”

Do not limit your thoughts fearing potential reactions from others. Be a self-believer.

2. Accept new things coming your way whether you like them or not

“Your big opportunity may be right where you are now.” - Napoleon Hill

Many times, opportunities come in disguise. You tend to avoid something, which would have eventually turned beneficial for you.

“I was seldom able to see an opportunity until it had ceased to be one” - Mark Twain

3. Mould yourself as your work demands

“The way to learn to do things is to do things. The way to learn a trade is to work at it. Success teaches how to succeed. Begin with the determination to succeed, and the work is half done already.”

If you want satisfaction in what you do, you have to take on the most difficult assignment. Simple and easy tasks leave you underutilized and hence, unsatisfied with yourself.

If you do not have knowledge; but if you feel or circumstances say that you have to work on it, instead of saying no, gather information and build knowledge. No one can steal this treasure from you.

4. Give 100%

“Luck is what you have left over after you give 100 percent.” - Langston Coleman

Whether it is expected from you or not, give your 100% and make it a habit. It’s better to say, “I did it” than saying, “I could have done it”.

5. Do not evaluate too much

“We get volumes of data, pro and con. So often we get volumes for and volumes against, so we don't do anything. If we can't please 1,000 percent, we do nothing.” - Jack Coyle

It’s good to assess every situation; but not at the extent of isolating from the scene. Don’t think much on pros and cons, every action will have both good and bad reactions.


Wednesday, December 3, 2014

Top 10 Professional Tips

One of the biggest mistakes corporate professionals make is 'to assume'. They tend to take things for granted and do not understand that there can be (rather are) multiple angles to the same view! They assume their bosses' views, they assume their colleagues' approach, they assume their competitors' pace, and so on...

In today's competitive age, if you miss your competitive edge, chances are high that you miss everything. The Performer brings you few tips - easy to remember, interesting to implement, and beneficial in results:

1. Interact with people on valid topics -
Communication has its own significance in corporate world. Here, we are referring to horizontal communication, the one you have with your colleagues, partners, and team members. The stress is on 'valid topics', which should benefit to both the ends of communication - broadcasting and receiving! There are lots of topics which need neither your opinion nor your approval. Identify those topics and AVOID talking on them. A more generalized statement would be - don’t talk much.
Another point is Greeting people when you are in, it highlights your presence.
Listen to people – it helps you understand atmosphere around you and plan your work accordingly.

2. Share your knowledge -
There can be a big debate on this - sharing your knowledge. Some people would say, disclosing your cards would draw the end of game nearer. Let's look at it from a new angle - if you want to grow horizontally, hold on with what you know; if you want to grow vertically, release it as soon as possible. Sounds confusing? Couldn't be simpler! If you want to go on working in the same way what you have been doing since years along, just continue with that. Hardly anybody would be interested in receiving the knowledge from you, as you are not known for updated knowledge pool. On the other hand, if you go on releasing what you have learnt yesterday, you would be more flexible to learn new things today and implement them tomorrow.

3. Look smart -
A most overlooked aspect! Keep your worries at home, don't carry them. Nobody is going to buy them from you, even if you showcase them throughout the day. The more pleasant you look, the more positive things you will attract - positive people, positive thoughts, positive results. The sadder you appear, the more negative influence you are going to have - people will approach you with their own grievances, are you looking for it?
Keep your eyes and ears open, that surely helps!

4. Make quick decisions and implement them -
The key is the word 'quick' - decision in no time and implementation even faster than that! Delaying decision carries lesser risk than delaying implementation. That's because, the idea is already out in the market... So let it be more decisions and at least few breakthroughs, than dwelling upon fewer decisions and no results.

5. Be a diplomat -
A diplomat is a person, who tells you to 'go to hell', in such a manner that you actually start looking for the trip! Doesn't that explain what it means?
Be strict whenever required - first understand 'whenever'...

6. Keep in touch with the top ones -
Hierarchy in corporate world has to be observed with due respect. However, that should not impact your existence. The top-most layer of any organization is always in search of ideas and suggestions, which can be supplied the most from bottom levels. Present yourself with innovative solutions, whether all of them are accepted or not is not that important. What's more important is, you are being heard and noticed.
Never criticize your boss in front of your team. You will receive the same level of respect what you show them.

7. Be active -
The initial phase in any organization is the right time for you to outperform. Don't lose that precious stage in merely learning. Impress your colleagues, bosses with your work before they start expecting. Set your own standards of performance.
Understand your job profile and work on key points right from initial stages.
Take initiatives. Don't let too many to boss you around. Be your boss at first hand.

8. Don’t gossip -
It is the last thing you need to succeed in corporate world. While you keep on talking about others, they work and leave you far behind. Don't become a time-killing aid for your colleagues. Maintain safe distance from gossips and rumours in office.

9. Be aggressive in meetings -
When you have been called to speak, SPEAK UP! This is really funny - people talk what and when they are not supposed to and remain silent when and where they are expected to! Do your homework before any meeting and present aggressively what you have prepared. Meetings are not meant to be political campaigns, where one talks and thousands listen. However, before you start, ensure to be logical, be innovative, and be creative.
Keep clarity in your communication. Don't let others draw conclusions from your thoughts. Always end your talk with your own conclusion.

10. Delegate -
Delegate your work to your team members, it makes them feel important and motivated. Highlight initiatives taken by you in front of your team and superiors. At the same time, appreciate others' efforts publicly, that's far better than criticizing personally.
Arrange team meetings regularly. Your team should become your strength. It can be a large source of ideas and solutions. Utilize it.


Sunday, November 30, 2014


अगदी सगळं
इथंच सोडून
माणसं जातील निघून.
आणि मग?
काय करायचं
या सगळ्याचं?
आठवत तर राहणारच की,
केलेलं - न केलेलं.
सगळ्यांना कुठं वर असतो,


Wednesday, November 19, 2014

It's not all about the coin...

"...it's not all about the coin, Your High-and-Mightiness. I learned that a long time back, at my first battle. Morning after the fight, I was rooting through the dead, looking for the odd bit o' plunder, as it were. Came upon this one corpse, some axeman had taken his whole arm off at the shoulder. He was covered with flies, all crusty with dried blood, might be why no one else had touched him, but under them he wore this studded jerkin, looked to be good leather. I figured it might fit me well enough, so I chased away the flies and cut it off him. The damn thing was heavier than it had any right to be, though. Under the lining, he'd sewn a fortune in coin. Gold, Your Worship, sweet yellow gold. Enough for any man to live like a lord for the rest o' his days. But what good did it do him? There he was with all his coin, lying in the blood and mud with his fucking arm cut off. And that's the lesson, see? Silver's sweet and gold's our mother, but once you're dead they're worth less than that last shit you take as you lie dying..."

- Brown Ben from 'A Dance With Dragons' by George R.R. Martin


Friday, October 31, 2014

चर्चा योगेंद्र यादवांशी

'आम आदमी पार्टी'च्या योगेंद्र यादवांबरोबर झालेल्या आजच्या चर्चेतले महत्त्वाचे मुद्दे -

१. नेहरुप्रणित सेक्युलॅरिझम आणि गांधीप्रणित सेक्युलॅरिझम -
नेहरुंची सेक्युलॅरिझमची संकल्पना युरोपमधून आयात केलेली होती. त्यानुसार, भारतीय समाज सुशिक्षित, विज्ञानवादी, आणि नास्तिकतेकडं झुकत जाऊन देशात धर्मनिरपेक्षता प्रस्थापित होईल, असं अपेक्षित होतं. स्वातंत्र्यानंतरच्या पहिल्या दहा-पंधरा वर्षांत याच संकल्पनेनं आपल्याला तारलं, अन्यथा आपणही पाकिस्तानच्या मार्गानं गेलो असतो, असं योगेंद्र यादव म्हणाले. परंतु, लोकांच्या मूलभूत गरजा जशा भागत गेल्या आणि भारतीय समाज जसा स्टेबल होत गेला, तशी ही सेक्युलॅरिझमची संकल्पना निरुपयोगी ठरत गेली. ६ डिसेंबर १९९२ ला तर या प्रकारच्या सेक्युलॅरिझमचा मृत्यूच झाला असं म्हणावं लागेल. सध्या उच्चशिक्षित, सधन वर्गामधे धर्मप्रेम आणि कट्टरता जास्त दिसून येते. अशा परिस्थितीत, गांधीप्रणित सेक्युलॅरिझमची गरज ठळकपणे जाणवते. गांधींनी स्वतः आयुष्यभर हिंदू-मुस्लिम ऐक्यासाठी प्रयत्न केले असले तरी ते स्वतःला नास्तिक किंवा विज्ञानवादी न म्हणवता 'सनातनी हिंदू' म्हणवत. माझ्या धर्मानुसार, श्रद्धांनुसार जगत असतानाच इतर धर्मांविषयी द्वेषभावना न बाळगणं, इतर धर्मांचा व श्रद्धांचा अभ्यास नि आदर करणं, या प्रकारची सहिष्णुता गांधींनी पाळली आणि शिकवली. आजसुद्धा हिंदूंनी किंवा मुस्लिमांनी आपापले धर्म सोडून धर्मनिरपेक्ष व्हावं, ही अपेक्षा करता येत नाही. अशा वेळी, आपापल्या धर्माचं पालन करतानाच इतर धर्मांबद्दल सहिष्णु व्हायला शिकवणारी गांधींची सेक्युलर विचारसरणी जास्त उपयुक्त आहे.

२. भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाकडून शिक्षणक्षेत्राचं हिंदुत्वीकरण करण्याचा प्रयत्न आणि त्यातले संभाव्य धोके -
केंद्रीय शिक्षणमंत्री स्मृती इराणी यांनी संघाच्या सल्ल्यानं पाठ्यपुस्तकांमधे बदल करण्याविषयी आणि गुजरातच्या धर्तीवर संपूर्ण देशात हिंदुत्ववाद्यांच्या पुस्तकांचा नि विचारांचा डोस शाळेतल्या मुलांना पाजण्याविषयी बातम्या कानावर येत आहेत. योगेंद्र यादवांच्या मते, असे प्रयत्न यापूर्वीही करण्यात आले आहेत आणि ते फक्त हिंदुत्ववाद्यांनीच नव्हे तर मार्क्सवादी कम्युनिस्टांनीदेखील केले आहेत. अशा प्रयत्नांना विरोध केला गेला पाहिजे, असं सांगतानाच ते असंही म्हणाले की, जितक्या जबरदस्तीनं धार्मिक अथवा कट्टर विचार शाळा-कॉलेजच्या पातळीवर शिकवण्याचा प्रयत्न केला जाईल, तितकीच त्या विचारांविषयी विद्यार्थ्यांच्या मनात तिडीक निर्माण होईल. त्यामुळं, या पद्धतीनं ब्रेनवॉश करण्याचे प्रयत्न यशस्वी होणार नाहीत, असं त्यांना वाटतं.

३. सोशल रिफॉर्म्स आणि पॉलिटिकल रिफॉर्म्स यांपैकी जास्त महत्त्वाचं काय?
या प्रश्नावर योगेंद्र यादव यांनी उलट प्रश्न विचारला की, तुमच्या मते गेल्या शंभर वर्षांतील महत्त्वाच्या सामाजिक समस्या कोणत्या? यावर उत्तर आलं - जातीभेद, आर्थिक विषमता, आणि धार्मिक द्वेष. योगेंद्र यादवांनी पुढं या समस्यांवर प्रभावीपणे काम करणार्‍या व्यक्तिंची नावं विचारली असता उत्तर आलं - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा गांधी, समाजवादी नेते, इत्यादी. योगेंद्र यादव म्हणाले की, याचाच अर्थ सर्वात महत्त्वाच्या सामाजिक समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी सध्याच्या काळात 'राजकारण' हाच एकमेव पर्याय आहे. गांधी, आंबेडकर, समाजवादी नेते, ही सर्व मंडळी राजकारणी होती, याचं कारण म्हणजे त्यांनी राजकारणाच्याच माध्यमातून या समस्यांवर तोडगा काढता येईल हे ओळखलं होतं. राजकारणाला ते आजचा 'युगधर्म' मानतात. दोनशे वर्षांपूर्वी याच व्यक्तिंनी समाज-सुधारणेसाठी कदाचित वेगळं क्षेत्र निवडलं असतं. त्यावेळी ते पूर्णवेळ समाज-सुधारक बनले असते कदाचित. पाचशे वर्षांपूर्वी ते संतांच्या, धार्मिक गुरुंच्या भूमिकेत गेले असते. पण आज त्यांना राजकारणीच व्हावं लागेल. त्यामुळं, सर्वात वाईट लोक जरी राजकारणात असले तरी, सर्वात चांगल्या लोकांना देखील राजकारणातच यावं लागेल. ज्यांना ज्यांना समाजात परिवर्तन घडवून आणायचं आहे, सुधारणा किंवा रिफॉर्म्स हवे आहेत, त्यांना पॉलिटिकल रिफॉर्म्स की सोशल रिफॉर्म्स हा वाद परवडणारच नाही, असं योगेंद्र यादव यांना वाटतं.

४. 'आम आदमी पार्टी'ला मिळालेला मीडिया आणि पब्लिक सपोर्ट; सध्याची 'आप'ची परिस्थिती -
अण्णा हजारेंच्या 'जनलोकपाल' आंदोलनाला मीडियाचा मिळालेला पाठिंबा हा योगायोगाचा भाग होता, असं योगेंद्र यादव म्हणाले. यापेक्षा कितीतरी मोठी, जास्त क्रांतिकारी आंदोलनं यापूर्वीही झाली होती, अजूनही होत आहेत. पण प्रस्थापित काँग्रेस सरकारच्या विरुद्ध या आंदोलनाचा वापर करता येईल हे मीडियानं ओळखलं. त्यावेळी अन्य कोणताही महत्त्वाचा इव्हेंट अथवा मुद्दा देशभरातून मीडियाला मिळाला नव्हता, शिवाय हे आंदोलन दिल्लीत सुरु असल्यानं ते कव्हर करणं जास्त सोपं होतं. या सगळ्या गोष्टींचा एकत्रित परिणाम म्हणजे अण्णांच्या आंदोलनाला मिळालेला प्रचंड पब्लिक सपोर्ट. यातूनच पुढं 'आम आदमी पार्टी'बद्दल लोकांना विश्वास वाटत गेला आणि पार्टीलाही अपेक्षित नसणारं प्रचंड यश दिल्ली विधानसभेच्या निवडणुकीत मिळालं. पण या यशामागं लोकांची 'एका रात्रीत सगळं बदलून टाकण्याची' जी अपेक्षा होती, ती कोणीही पूर्ण करु शकत नाही. आम्ही आमच्या घरातच बसणार आणि कोणा एका हिरोला प्रस्थापितांविरुद्ध निवडून देणार, आणि मग तो हिरो एका रात्रीत सर्व परिस्थिती बदलून टाकेल आणि सगळं चांगलं होईल, अशी ती भावना होती. योगेंद्र यादवांच्या मते, 'आप'ची स्थापना झाली त्या दिवसाच्या तुलनेत आज 'आप' नक्कीच काही पायर्‍या वर आहे. मधल्या काळात अचानक मिळालेल्या यशाला आणि त्यानंतरच्या अपयशाला ते फारसं महत्त्व देत नाहीत. भाजप आणि मोदींबद्दल लोकांना वाटणार्‍या विश्वासाचा, अपेक्षांचा फुगा लवकरच फुटेल, आणि त्यावेळी लोकांपुढं काँग्रेसचा नव्हे तर 'आप'चाच पर्याय असेल, असं त्यांना वाटतं.

५. 'रिलायन्स'विरोधात मोहीम आणि मीडियाचा बहिष्कार -
अंबानींच्या 'रिलायन्स'वर केसेस दाखल केल्यामुळं, अंबानींच्या ताब्यात गेलेल्या मीडियानं 'आप'वर अघोषित बहिष्कार टाकला आहे. राजकीयदृष्ट्या ही 'आप'ची चूक होती का? या प्रश्नावर योगेंद्र यादव म्हणाले, 'आप'चा जन्मच भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढण्यासाठी झाला असल्यानं, ही चूक म्हणता येणार नाही. उलट अशा अनेक केसेस अजून दाखल करायच्या राहिल्यात आणि संधी मिळताच 'आप' पुन्हा त्यावर काम करेल, असंही ते म्हणाले. इतर प्रस्थापित पक्षांप्रमाणं 'आप'मधे पैसा कमवण्याच्या हेतूनं लोक येत नाहीत, काम करण्याच्या उद्देशानं येतात. त्यामुळं लोकांनी आम्हाला 'बेवकूफ' म्हटलेलं चालेल.. पण आम्ही 'बदमाष' नाही, याची लोकांना खात्री आहे, असं ते म्हणाले.

६. इलेक्टोरल रिफॉर्म्स बद्दल -
आपल्या लोकशाहीत निवडणूक यंत्रणा खूप मजबूत असली पाहिजे. त्यादृष्टीनं काही महत्त्वाच्या सुधारणा आवश्यक आहेत. उदाहरणार्थ, निवडणुकीसाठी ब्लॅक मनीचा वापर पूर्णपणे थांबवणं शक्य नसल्यानं, जास्तीत जास्त व्हाईट मनी निवडणुकीत कसा वापरला जाईल, यासाठी नियम बनवले गेले पाहिजेत. तसंच मीडियाचा गैरवापर, पेड न्यूजसारख्या गोष्टींवर कडक नियंत्रण आवश्यक आहे. प्रत्यक्षात इलेक्टोरल रिफॉर्म्सच्या नावाखाली काही निरुपयोगी आणि असंबद्ध नियम बनवले जातात. उदाहरणार्थ, उमेदवाराला स्वतःच्या घरावर स्वतःचं पोस्टर लावण्याची बंदी. किंवा रात्री दहानंतर प्रचारसभा घ्यायला बंदी. आता दिल्लीसारख्या शहरात, कामासाठी बाहेर पडलेले लोक रात्री साडेनऊनंतर घरी परततात, त्यांच्यासाठी प्रचारसभा रात्री दहानंतर घ्यायला काय हरकत आहे? पण अशा जुजबी नियमांवर आपण समाधानी राहतो आणि अत्यावश्यक बदलांकडं डोळेझाक करतो, असं योगेंद्र यादव म्हणाले. त्याचबरोबर ते असंही म्हणाले की, फक्त इलेक्टोरल रिफॉर्म्समुळं राजकारण सुधारेल अशी अपेक्षा करणंदेखील मूर्खपणाचं आहे. निवडणूक हे फक्त साधन आहे. राजकारण सुधारण्यासाठी आपल्यालाच त्यात उतरावं लागेल, असं त्यांनी सांगितलं.

योगेंद्र यादवांच्या भेटीचा हा कार्यक्रम आयोजित केल्याबद्दल संदीप बर्वे आणि युवक क्रांती दलाला धन्यवाद!


Friday, October 10, 2014

नेत्यांचं वक्तृत्व आणि जनतेचा प्रतिसाद

निवडणूक प्रचाराच्या नावाखाली आगखाऊ आणि भडकाऊ भाषणं ठोकत सुटलेल्या नेत्यांना मिळणारा प्रतिसाद हा फक्त त्या नेत्यांच्या वक्तृत्वकलेचा चमत्कार नसून, जन्तेच्या वैचारीक दिवाळखोरीचा आविष्कार आहे, असं वाटू लागलंय. विकास, योजना, लोकशाही, अधिकार आणि कर्तव्य, अशा शब्दांना टाळ्या पडतच नाहीत ही वस्तुस्थिती आहे. आम्ही शाळेत असताना एक पाहुणे सामाजिक विषयावर बोलायला आले होते. समोरच्या श्रोत्यांचा कंटाळा नि दुर्लक्ष ओळखून त्यांनी भाषण आटोपतं घेतलं, पण ते 'हिट' करण्यासाठी (त्यांच्या भाषणाशी पूर्ण विसंगत असूनही) शेवटी जोरदार घोषणा दिली, जय भवानी... आणि इतका वेळ मरगळून बसलेली मुलं उत्स्फूर्तपणे ओरडली, जय शिवाजी! त्यानंतर कित्येक दिवस त्या वक्त्यांनी कसं इंटरॅक्टीव्ह भाषण दिलं, मुलांना कसं 'जिंकून घेतलं' वगैरे चर्चा झाल्या. मुद्दा असा आहे की, सध्या जन्तेचा सामूहिक आयक्यू वय वर्षे आठ ते दहा वगैरे असल्यानं त्या वयाला साजेसे विषय, घोषणा, वक्ते इत्यादी(च) हिट होणार. ज्यांना हे पटत नाही किंवा बदलायचं आहे त्यांनी जन्तेचं बौद्धिक घेत प्रयत्न चालू ठेवावेत किंवा जन्ता 'सज्ञान' होईस्तोवर वाट पहावी!


Tuesday, October 7, 2014

मतदार आणि पक्षनिष्ठा

विधानसभेच्या निवडणुकीत, आपल्याला ज्याची कामाची पद्धत पटलेली आहे, त्याच उमेदवाराला मत दिलं पाहिजे, नाही का? मग तो कुठल्याही पक्षाचा का असेना! यंदाच्या लोकसभेच्या आणि आता विधानसभेच्या निवडणुकांवेळी ज्या सोयीस्कररित्या नेत्यांनी आपल्या निष्ठा बदलल्या / विकल्या / गहाण ठेवल्या, ते पाहता कार्यकर्त्यांनी आणि सर्वसाधारण मतदारांनी एखाद्या पक्षाप्रती निष्ठा टिकवणं आता कालबाह्य वाटू लागलंय. अशा परिस्थितीत, अमुक नेता मुख्यमंत्री व्हावा किंवा अमुक पक्षाचं सरकार यावं म्हणून मी माझ्या मतदारसंघातून कुणाही आयाराम-गयारामाला निवडून देणं म्हणजे आपल्याच पायावर धोंडा मारणं नव्हे का? अशा संधीसाधू नेत्याला त्या पक्षात तर स्थान नसतंच आणि आलेल्या सरकारात अशांच्या मतदारसंघांबद्दल फारशी आस्था असायचंही कारण नाही. शिवाय, महंगाई हटाव, रस्त्यांची कंडीशन, पाणीपुरवठा, या मुद्द्यांचं जनरलायझेशन नेहमीच फसवं आणि धोकादायक असतं. असे मुद्दे स्थानिक संदर्भातूनच विचारात घेतले गेले पाहिजेत. उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रातल्या रस्त्यांच्या कंडीशनबद्दल सरकारला शिव्या देण्यापूर्वी, कुठले रस्ते कुणाच्या अखत्यारीत येतात, त्यांच्या चांगल्या अथवा वाईट अवस्थेला नक्की जबाबदार कोण, आदी प्रश्नांची उत्तरं जाणून घेतली पाहिजेत. अन्यथा, मुंबईत पन्नास फ्लायओव्हर बांधणार्‍या सरकारमधे आपल्या प्रतिनिधीचं कर्तृत्व काय? किंवा पन्नास हजार शेतकर्‍यांच्या हत्त्यांबद्दल सरकारला शाप देण्यापूर्वी, नक्की किती शेतकर्‍यांनी खरोखर कुठल्या कारणासाठी आत्महत्या केल्या, त्यापैकी आपल्या मतदारसंघातल्या किंवा ओळखीतल्या शेतकर्‍यांचे नक्की प्रॉब्लेम काय आणि येणारं सरकार त्यावर नक्की काय करणार आहे (करु शकतं) यावर विचार करणं आवश्यक नाही का? भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, महागाई, यांवर जनरलाईज्ड स्टेटमेंट करुन लोकांच्या भावनांना हात घालणं नि दिशाभूल करणं सोपं आहे, पण प्रत्यक्ष कामाचे दाखले देऊन, जनतेचा विश्वास संपादन करणं आणि सत्ता असो अगर नसो, अखंड काम करत राहणं अवघड आहे. तेव्हा, आपल्यासाठी काम करणारे आपले प्रतिनिधी निवडा, कुणा सुपरहिरोचे प्रतिनिधी निवडून आपल्या हाती काहीच लागणार नाही.


Sunday, September 28, 2014

बक्षिसं, पदव्या, मानमरातब, प्रसिद्धी, पैसा...

"बक्षिसं, पदव्या, मानमरातब, प्रसिद्धी, पैसा हे येऊन फक्त आपली पाठ थोपटतात आणि पुन्हा धावत राहायचं बळ देतात. तेही महत्त्वाचं असतं. म्हणजे, मॅरेथॉन धावताना रस्त्यात पाण्याचा ग्लास देत, पाठीवर थोपटून प्रोत्साहन देणारे असतात ना, तशी बक्षिसं वगैरे असतात. तिथे फार रेंगाळायचं नसतं. पाण्याचा एक घोट घेत, जरा फ्रेश होऊन पुढे जायचं असतं. पाणी देऊन फ्रेश करणा-या त्या थांब्याचं महत्त्व आहेच, पण त्या पाण्याच्या ग्लाससाठी धावायचं नसतं!"

- नविन काळे ('मज्जानो मंडे' या पुस्तकातून)


Tuesday, September 23, 2014

शिवसेना आणि दलित

"शिवसेनेच्या कार्यकर्त्यांमधे सुरुवातीच्या काळात सर्व जातीच्या तरुणांचा भरणा होता. नेतेमंडळी उच्चभ्रू वर्गातील असली तरी कार्यकर्त्यांमधे मराठ्यांपासून वैश्य-वाण्यापर्यंत आणि भंडार्‍यांपासून कुणब्यांपर्यंत, तसेच माळ्यांपासून अन्य अनेक जातिजमातींचा समावेश असे. प्रारंभीच्या काळात मराठी माणूस आणि त्याची आर्थिक उन्नती हा राजकीय स्वरुपापेक्षा सामाजिक स्तरावरील हाती घेतलेला कार्यक्रम हे त्यामागील मुख्य कारण होतं. जातीपातींचा विचार न करता, फक्त मराठी माणसाचा विचार करणारी संघटना, अशी प्रतिमा याच काळात निर्माण होत होती. पण शिवसेनेच्या भगव्या झेंड्याखाली एकत्रित आलेल्या या तरुणांमधे सुरुवातीच्या काळात राजकीय महत्त्वाकांक्षा मात्र निर्माण झालेली नव्हती. राजकीय विचारसरणीनं प्रेरित झालेल्या कार्यकर्त्यांचं जातवार विभाजन हे त्या काळात वेगवेगळ्या पक्षांच्या छत्राखाली पूर्वीच झालं होतं. यशवंतराव चव्हाणांची घट्ट पकड असलेला काँग्रेस हा बहुजन समाजाचं म्हणजेच मराठ्यांचं राजकारण करत होता आणि काही प्रमाणात तरी ओबीसी (अर्थात, तेव्हा ओबीसी या शब्दाचा जन्म व्हायचा होता) काँग्रेसबरोबरच होते. जनसंघामधे शेटजी-भटजीचा विचार चालायचा, तर दलितांचा मुक्काम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावाने स्थापन झालेल्या रिपब्लिकन पक्षाच्या वेगवेगळ्या छावण्यांमधे असायचा. पण त्याचवेळी महाराष्ट्रात सामान्यतः ३०-३५ टक्के असलेल्या मागासवर्गीयांना म्हणजेच प्रामुख्याने दलितांना सत्तेच्या सोयीच्या राजकारणासाठी आपल्याकडे ओढण्याचे प्रयत्न प्रमुख राजकीय पक्षही एकाचवेळी करत असत. १९७४ मधे मध्य-दक्षिण मुंबईत लोकसभेची पोटनिवडणूक झाली, तेव्हा काँग्रेसचे उमेदवार रामराव आदिक यांना शिवसेना आणि रिपब्लिकन या दोन्ही पक्षांनी पाठिंबा दिला होता; पण आश्चर्याची बाब अशी, की शिवसेना आणि दलित यांच्यातील संघर्षाची पहिली ठिणगीही याच निवडणुकीच्या वेळी पडली. त्यानंतर पुढे सेनेने सातत्याने दलितविरोध हीच भूमिका कायम ठेवली. इथं शिवसेनेनं दलितांविरोधातील हा पहिला आक्रमक आणि हिंसक पवित्रा प्रबोधनकारांच्या १९७३ मधे झालेल्या निधनानंतरच घेतला, हे नमूद करणं जरुरीचं आहे. सर्वसमावेशक विचार हा प्रबोधनकारांचा बाणा होता. त्यामुळेच ते असेपर्यंत दलितांच्या विरोधात जाण्याची शिवसेनेची हिंमत नव्हती, हाच या प्रकाराचा अर्थ आहे. पुढे १९८० च्या दशकात मराठवाड्यात आपलं बस्तान बसवताना तर शिवसेनेला या दलितविरोधी भूमिकेचा खूपच फायदा झाला. १९८४-८५ मधे हिंदुत्व-रक्षणाची धुरा आपल्या खांद्यावर घेतल्याचा दावा केल्यानंतर, शिवसेनेच्या दलितविरोधी भूमिकेला अधिकच जोर चढला... मूळातच 'मराठी माणूस' असा सोयीचा विषय घेऊन मुंबई-ठाण्यापुरतं राजकारण करणार्‍या शिवसेनेने तोपावेतो कोणत्याही स्वरुपाची ठोस सामाजिक भूमिका कधीच घेतली नव्हती. त्यामुळे मराठवाड्यातसुद्धा ही दलितांच्या विरोधातील भूमिका घेणं शिवसेनेला सोयीचं गेलं."

- प्रकाश अकोलकर ('महाराष्ट्राचे राजकारण : नवे संदर्भ' या पुस्तकातून)


Sunday, September 21, 2014

प्रदेशाचा आणि व्यक्तीचा परस्परांवर परिणाम

"शरद पवार हे बारामतीचे. त्या भागाच्या औद्योगिक विकासाला पवारांचा हातभार लागला, पण स्वतःची म्हणूनही गती होती. कविवर्य मोरोपंत बारामतीचे. महाराष्ट्रातील पाटपाण्याची पहिली योजना म्हणजे नीरा कालवा योजना. तिची सुरुवात १८८५ मधे झाली. म्हणजे देशात काँग्रेसची चळवळ सुरु झाली, पुण्यात फर्ग्युसन कॉलेज सुरु झाले, त्यावर्षीच बारामतीचे लोक बागायती शेती करायला लागले. सहकारी साखर कारखान्याचा लल्लूभाई सामळदास यांचा पहिला प्रयोग बारामतीतच झाला. त्याच फसलेल्या कारखान्याच्या जागी सध्याचा माळेगाव कारखाना उभा आहे. प्रवरानगरचा कारखाना उभा करण्यासाठी झालेल्या बैठकीला गोविंदराव जिजाबा पवार हजर होते. काकडे, जाचक, शेंबेकर, दाते, पवार या मंडळींनी बारामतीत बागायत आणि साखर कारखानदारी वाढविली. त्या वातावरणात शरदचंद्र गोविंदराव पवार यांनी राजकारण सुरु केले. बारामतीच्या जिरायती भागात त्यांनी फूड फॉर वर्क योजनेअंतर्गत पंचवीस वर्षांपूर्वी शंभर पाझर तलाव करून घेतले. आता तिथे मोठमोठे उद्योग उभे राहात आहेत."

- वरुणराज भिडे ('सत्याग्रही विचारधारा' जुलै १९९३च्या अंकातून)


शिवसेना आणि काँग्रेस

"शिवसेनेची स्थापना १९ जून १९६६ रोजी झाली आणि त्यापुढची दोन दशकं ठाकरे यांनी केवळ मुंबई आणि ठाणे याच परिसरातील महापालिकांच्या राजकारणावर प्रामुख्यानं लक्ष केंद्रित केलं होतं. कम्युनिस्ट आमदार कॉम्रेड कृष्णा देसाई यांच्या निर्घृण हत्येनंतर तापलेल्या वातावरणाचा फायदा उठवत, शिवसेनेनं आपला पहिला आमदार १९७० मधे विधानसभेत धाडला आणि पुढे अधूनमधून विधानसभाच नव्हे तर लोकसभा निवडणुकीच्या रिंगणातही उतरुन बघितलं. १९६६ ते १९८५ या दोन दशकांत काँग्रेसशी साटंलोटं करुन शिवसेनेनं विधान परिषदेच्याही काही जागा हासील केल्या. या २० वर्षांच्या काळात शिवसेना एकीकडं डांगे - एस. एम. जोशी - अत्रे - जॉर्ज फर्नांडिस अशा नेत्यांना 'लक्ष्य' करीत होती आणि ते काँग्रेसच्या सोयीचं असंच राजकारण होतं... आज राज्यात काँग्रेसविरोधातील एक प्रमुख पक्ष म्हणून मान्यता मिळवणार्‍या या संघटनेनं पहिल्या दोन दशकांत सातत्यानं काँग्रेसलाच प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षरीत्या बळ पुरवलं. शिवसेनेच्या स्थापनेनंतर अवघ्या दहा वर्षांत तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी देशात आणीबाणी जारी केली, तेव्हा सर्वच राजकीय पक्षांनी त्याविरोधात आंदोलन केलं आणि बड्या राजकीय नेत्यांबरोबरच लक्षावधी कार्यकर्त्यांनी कारावासही पत्करला. पण, शिवसेनेनं मात्र आणीबाणीला पाठिंबा जाहीर केला होता! एवढंच नव्हे तर आणीबाणीनंतर जनता पक्षाचा प्रयोग फसला आणि इंदिरा गांधी पुन्हा सत्तेवर आल्यावर १९८० मधे महाराष्ट्रात झालेल्या विधानसभा निवडणुकीच्या वेळी तर ठाकरे यांनी थेट काँग्रेस प्रचाराची पालखी खांद्यावर घेऊन विधान परिषदेच्या दोन जागा पदरात पाडून घेतल्या होत्या. यावर आताच्या तरुण शिवसैनिकांचा विश्वासही बसणं अवघड आहे..."

- प्रकाश अकोलकर ('महाराष्ट्राचे राजकारण : नवे संदर्भ' या पुस्तकातून)



पुन्हा तारखा जाहीर होतात, पुन्हा कार्यकर्ते जागे होतात
मागच्या वेळचे शत्रू कोण, मित्र कोण, विसरुन जातात...
पुन्हा तिकीट पैशेवाल्याला, पुन्हा तिकीट पावरवाल्याला
वाटून वाटून उरलेच तर, एखादे मिळते कार्यकर्त्याला...
पुन्हा मतदार खूप ऐकतो, पुन्हा उमेदवार खूप बोलतो
तापलेल्या तव्यावर पोळी मात्र, मीडिया अलगद भाजून घेतो...
पुन्हा दोस्तांना सांगतो मी, पुन्हा मित्रांशी बोलतो मी
माझे तुमचे खरे मुद्दे, पुन्हा जाहीर मांडतो मी
माझे तुमचे खरे मुद्दे, पुन्हा जाहीर मांडतो मी...


Monday, September 15, 2014

Think before you react!

Mr. K Laxman, a BJP MLA opposes Tennis star Sania Mirza being designated the brand ambassador of Telangana. Why? Because according to Mr. Laxman, Sania is "Pakistan's daughter-in-law". Well, however foolish this statement is, more foolish are his supporters who spread this ‘news’ through social media and in all other possible ways. This topic fuels hot discussions between pro-BJP and anti-BJP (or more specifically, between Hindutva-wadi and others). The objective of such statements is to keep the issue (of Hindu-Muslim) burning. Once this objective is achieved, the image-saver of BJP comes into picture. “Indian tennis star Sania Mirza meets Prime Minister Narendra Modi after her victory in the US Open mixed doubles!” All is well that ends well...

Sakshi Maharaj, a BJP MP from Unnao, publicly alleges that Madarasa's across the country are imparting “education of terror” and “love jihad”. He claims that Muslim youth in Madarasa's are being motivated for “love jihad” with offers of cash rewards - Rs.11 lakh for an “affair” with a Sikh girl, Rs.10 lakh for a Hindu girl, and Rs.7 lakh for a Jain girl. Usha Thakur, a BJP MLA in Madhya Pradesh (and also state BJP vice-president) has asked party workers to ensure that Muslim youths are not allowed to enter Garba venues in her constituency, Indore (3), during the upcoming annual Nav Durga festival. She alleges that Hindu girls are lured by Muslim youths and converted to Islam as part of the “love jihad” conspiracy to distort population ratio in the country. Another great discovery and our media-savvy young generation voluntarily jumps in to spread this ‘news’ through WhatsApp, Facebook, Twitter, and what not… Again, the objective of such statements is to keep the issue (of Hindu-Muslim) burning. Once this objective is achieved, the fire-fighter of BJP comes into picture. "Arey yeh Love Jihad hai kya? Hume nahi maloom!” says Home Minister Rajnath Singh in a press conference. Again, all is well that ends well…

This Modus Operandi works well with blind-followers and non-thinkers, who are available in huge numbers in our country. Throw a piece of bone and these followers keep chewing it for hours and days and months and years. They never try to verify whether it is a real bone or just a piece of rubber or wood thrown at them to fool them. Some non-highlighted MLA or MP or party leader makes a controversial and too obvious statement and the public is stirred with confused emotions and reactions. Then, someone from the top takes charge and denies or ‘disowns’ the statement or the person him/herself on behalf of BJP as a party. We have been seeing this since long now… once it was Babri issue, then Section 370, then reservation issue, then some trivial topics like Paki Bahu and Love Jihad. If you are among the followers, just stop and think before you perform your ‘duty to spread such news’ among your network. Think of what you are gaining from this, personally or as a society. Think what you would do when the top bosses of the party that you follow disown the very topic that you have already given your time, energy, and emotions to. Think how this is going to help our country become a superpower!

In short, think before you react! Think before you spread something foolish and baseless! Think before someone ‘uses’ you for their own personal benefit...


Tuesday, July 22, 2014

व्हीजन शेअरींग

आपलं ड्रीम, आपलं व्हीजन इतरांसोबत शेअर केलं आणि त्यांना ते कळालं, की फार आनंद होतो. मग आपल्या व्हीजनबद्दल इतरांशी बोलणारी माणसं तयार होतात. याला मी 'माणसं बांधणं' म्हणतो. (हे बांधणं 'टायिंग'च्या नव्हे तर 'कन्स्ट्रक्टिंग'च्या अर्थानं!) मी रोज अशी माणसं बांधतोय, तुम्हीही या. व्हीजन खूप सोप्पंय - कुणाला हरवायचं नाही, कुणाचं ओरबडायचं नाही. फक्त जे आपलं आहे ते पुरेपूर वापरायचं आणि ते अजून छान बनवून पुढं 'पास ऑन' करायचं. येताय ना मग?


Saturday, July 19, 2014

खरा नेता

"राजकारणात वाइटांची गर्दी वाढत असंल, तर याचा अर्थ असाही होतो, की त्यांना निवडून देणाऱ्यांची संख्याही वाढत आहे. हे सारं घडत असताना आपण नेत्याची व्याख्याही बदलत असतो. चांगला नेता कोण? जो प्रत्येक लग्नाला जातो आणि ज्याच्यामुळं लग्न दोन-चार तास लांबणीवर पडतं, तो...? जो प्रत्येक मयताला जातो आणि तो गेल्याशिवाय मयताला अग्नी लागत नाही किंवा ज्याच्यावर मातीही पडत नाही, तो?... जो लग्न ठरवायला जातो आणि मोडायलाही जातो, तो?... जो पोलिस ठाण्यात वारंवार जाऊन ट्रॅफिकचे नियम तोडणाऱ्या पोरांना सोडवून आणतो, तो?... लोकप्रतिनिधींची मूलभूत कर्तव्यं बाजूला पडली असून, समाजानंच त्यांच्यावर नवी कर्तव्यं लादली आहेत. दिल्लीत तोंड न उघडणारा, मुंबईत विधानसभेत न जाणारा नेता आपल्याला आता चालतो. तो फक्त लग्नाला आणि मयताला आला तरी भागतं.. जे काम तलाठ्यानं आणि सरकारी दवाखान्यातल्या कंपाउंडरनं करायचं असतं, त्यात हा नेता लक्ष घालतो. लोकप्रिय नेता म्हणून चमकोगिरी करायला लागतो... मी हलवल्याशिवाय समाज हलणार नाही, मी चालवल्याशिवाय समाज चालणार नाही आणि मी बोलतं केल्याशिवाय समाज बोलणार नाही, असं सांगणारा खरा नेता, की लोकांना स्वावलंबी, स्वाभिमानी बनवणारा खरा नेता, याचा फैसला करण्याची वेळ आता आली आहे. आपण नको त्या ठिकाणी निष्ठा टाकून निष्ठावान कार्यकर्ते होणार, की निष्ठावान नागरिक होणार, हेही ठरवण्याची वेळ आली आहे."

- उत्तम कांबळे


Tuesday, July 15, 2014

स्वस्त आणि महाग

हातात घालायचं घड्याळ, अंगावर घालायचे कपडे, खिशात ठेवायचा मोबाईल लोकांना ब्रँडेड आणि स्टँडर्डच लागतो, कितीही महाग असला तरी! पण पोटात जाणारा पदार्थ स्वस्तच लागतो, मग तो सबस्टँडर्ड असला तरी चालतो 'थोडासा'...


Saturday, July 12, 2014

बजेट २०१४ आणि मीडिया

यावेळच्या बजेटबद्दल मीडिया संशयास्पदरीत्या पॉझिटीव्ह दिसतंय. राजकारण आणि अर्थकारण या दोन परस्परावलंबी असल्या तरी वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत याची जनतेला जाणीव करुन देण्याऐवजी, निवडणूकपूर्व राजकारणाचाच पुढचा अध्याय म्हणून हे बजेट प्रोजेक्ट केलं जातंय. ज्या महत्त्वाच्या अर्थसंकल्पीय मुद्द्यांवरुन विरोधक आणि मीडिया गेल्या वर्षापर्यंत 'सरकार'ला झोडपत होते, तेच (एफडीआय, पीपीपी, धार्मिक खिरापतीसारखे) मुद्दे याही बजेटमधे आहेतच. आणि इन्कमटॅक्ससाठी उत्पन्नाची मर्यादा तब्बल पन्नास हजारांनी वाढवल्याची हेडलाईन छापण्यापूर्वी मीडियानं या गोष्टीचा अभ्यास करायला हवा होता की, गेल्या वर्षी दोन लाखांपर्यंतचं उत्पन्न करमुक्त होतंच, शिवाय पाच लाखांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असणा-यांना दोन हजारांचा रिबेट मिळत होता इन्कम टॅक्समधून. याचा अर्थ, दोन लाखांपुढील वीस हजार टॅक्सेबल इन्कमदेखील टॅक्स-फ्री होतं. या बजेटमधे हे लिमिट प्रत्यक्षात तीसच हजारांनी वाढवण्यात आलं आहे. देशाचं बजेट तयार करताना, निवडणुकीतल्या घोषणा आणि आश्वासनं बाजूला ठेवून, १९९१ पासून २०१३ पर्यंतच्या बजेटचीच सुधारीत व विस्तारीत आवृत्ती सादर करावी लागते/लागणार हे नव्या सरकारनं देखील मान्य केलेलं असताना, काहीतरी क्रांतिकारी बजेट हाती लागल्याचा मीडियाचा कांगावा हास्यास्पदच नाही का?


Thursday, July 10, 2014

प्रोड्युसर आणि कन्झ्युमर

ओपन मार्केटमधे जितके (छोटे आणि स्थानिक) प्रोड्युसर जास्त तितकी मोठ्या उद्योगसमूहांसाठी स्पर्धा जास्त आणि मार्केटवर ताबा मिळवण्याची, मोनोपॉलीची शक्यता कमी. त्यामुळं छोटे-छोटे उत्पादक संपवणं आणि निर्मात्यांचं उपभोक्त्यांमधे रुपांतर करणं विशिष्ट उद्योगसमूहांच्या भरभराटीसाठी आवश्यक होऊन बसतं. शेतीच्या इंडस्ट्रियलायझेशनचा प्लॅन, शेतजमिनींची झपाट्यानं होत असलेली गुंठेवारी, शेतक-यांना मिळणा-या सवलतींविषयी इतर जनतेच्या मनात पेरली जाणारी असंतोषाची भावना, या सगळ्याकडं समाजातल्या सर्वच घटकांनी डोळे उघडून बघण्याची वेळ आलेली आहे. आज शेतकरी जात्यात असेल तर इतर व्यावसायिक सुपात आणि बाकीची जनता पोत्यात, एवढाच काय तो फरक!


Wednesday, July 9, 2014

घरच्या मिरचीची गोष्ट

मिरजेजवळच्या भोसे गावात शेतक-यांच्या ग्रुपला भेटायला गेलो होतो. चर्चा शेतकरी-अडते-ग्राहक यावर आली तेव्हा एका शेतक-यानं सांगितलेला अनुभव -

"वडलांनी शेतात मिरची लावली होती. मिरची काढून मिरज मार्केटला पोचवायची होती. दीडशे रुपये देऊन तीन बायका लावल्या होत्या मिरची काढायला. मी तेव्हा मिरजेला नोकरी करायचो. जाता-जाता मार्केटला मिरचीचं पोतं पोच करायला वडलांनी सांगितलं. मोटरसायकलवर पोतं टाकून निघालो. गाडी सुरु करताना वडलांनी घरातून एक रिकामी पिशवी आणून दिली आणि सांगितलं, घरची मिर्ची हाय, जाता-जाता मिरजेच्या काकाकडं थोडी दिऊन जा. तिथून निघालो ते थेट मिरज मार्केटला. मोटरसायकलवर पोतं बघून तिथला एकजण पुढं आला. 'काय घिऊन आलाय?' मी सांगितलं - मिरची. म्हणाला, 'कशाला आणलाय? कोण इचारतंय इथं मिर्चीला?' मी निम्मा गार झालो. म्हटलं, घिऊन तर आलोय. किती मिळत्याल बोला. जरा अंदाज घेत बोलला - एका पोत्याचं पन्नास! मी म्हटलं, दीडशे रुप्ये निस्ती मजुरी झाल्या मिर्ची काढायची. मोटरसायकलवर घिऊन आलोय त्ये येगळंच. मिर्ची लावल्यापास्नं किती खरीचल्यात त्ये तर सांगतच न्हाई... मग होय-न्हाय करत शेवटी शंभरला तयार झाला. मला पण कामावर जायला उशिर होत होता. शंभर रुपये घेऊन पोतं टाकलं आणि कामावर गेलो. दुपारी जेवणाच्या सुट्टीत वडलांनी दिलेली रिकामी पिशवी बघितली आणि काकांसाठी मिरच्या काढायच्या राह्यल्या ते आठवलं. घरची मिरची, एवढं सांगून काकांकडं पोचवली नाही तर घरी गेल्यावर शिव्याच पडतील. तसाच पुन्हा निघालो, मार्केटला आलो. तो सकाळचा माणूस कुठं दिसेना, पण त्याच्याकडनं मिरच्या घेऊन विकायला बसलेल्या बायका सापडल्या. त्यांच्याकडं गेलो नि सांगितलं, जरा ह्या पिशवीत मिरच्या भरुन द्या. त्यांनी विचारलं, किती दिऊ? मी म्हटलं, द्या चार-पाच किलो, घरच्याच हैत! असं म्हटल्यावर बाई तागडी ठिऊन माझ्याकडं बघाय लागली. म्हणाली, कुठनं आलायसा? चार रुप्ये पाव हाय मिर्ची. किती भरु सांगा. मी म्हटलं, अवो सकाळी मीच टाकून गेलोय की पोतं तुमच्यासमोर. तवा काडून घ्याची राह्यली म्हून परत आलो. बाई काय ऐकंना. काकांकडं तर मिरची द्यायचीच होती. शेवटी झक मारत साठ रुपये देऊन चार किलो मिरची विकत घेतली आणि काकांकडं पोच केली!"

उत्पादक ग्राहक झाला की काय होतं याचं उत्तम उदाहरण. म्हणून तर मी नेहमी म्हणतो, प्रोड्युस करु शकणा-यांनी कन्झ्युमर होणं ही डेव्हलपमेंट नाहीये भौ! :-)


Saturday, June 28, 2014


ज्या कारणास्तव मी टीव्ही आणि न्यूजपेपरपासून लांब राहतो, त्याच कारणास्तव मी व्हॉट्सअॅप वापरत नाही. टीव्हीच्या स्क्रीनवर काहीतरी दाखवलं जातंय म्हणून बघत राहणं जसं मला मान्य नाही तसंच कनेक्टीव्हिटीच्या नावाखाली केव्हाही पाठवले जाणारे कुठलेही मेसेज वाचत राहणंही मला झेपत नाही. टचमधे राहण्यासाठी फेसबुक, ई-मेल वगैरे ऑप्शन आहेतच. इन केस ऑफ इमर्जन्सी, व्हॉट्सअॅपच काय, एसेमेसही मला रिलायबल वाटत नाही. फोन लावायचा ना डायरेक्ट! तेव्हा व्हॉट्सअॅपवरुन माझ्याशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करत असाल तर, सॉरी! ई-मेल पाठवा, फेसबुकवर पिंग करा, एसेमेस करा, किंवा सरळ फोन लावा आणि बोला... यू आर ऑल्वेज वेलकम! ;-)


Thursday, June 12, 2014


मुंबईच्या चकाला (अंधेरी) स्टेशनवरुन वर्सोव्याला जायचं होतं.
नविन रिलायन्स मेट्रोच्या घाटकोपर-वर्सोवा रुटवरच चकाला स्टेशन असल्यानं मेट्रो प्रवासाचा चान्स मिळाला.
चकाला स्टेशनवर लोकलच्या मानानं कमी असली तरी बर्‍यापैकी गर्दी होती.
तिकीटासाठी रांगेत उभं रहावं लागलं नाही. टच्‌-स्क्रीन किऑस्कवर ती सोय केली होती.
डेस्टीनेशन वर्सोवा सिलेक्ट केल्यावर मशिननं दहा रुपये मागितले.
दहाची नोट मशिनमधे टाकली की एक प्रिंटेड रिसीट आणि एक प्लास्टिकचं टोकन बाहेर!
एन्ट्री गेट आपोआप उघडझाप होणारं. गेटवर टोकन ठेवलं की गेट उघडणार.
(रिलायन्स मेट्रोचं प्रीपेड कार्ड असेल तर टोकन घ्यायची पण गरज नाही. शंभर रुपयांचं रिचार्ज, एक वर्षाची व्हॅलिडिटी. गेटवर टोकनऐवजी कार्ड ठेवलं की गेट उघडणार आणि चकाला स्टेशनची एन्ट्री तुमच्या नावावर. मग जिथं उतरणार त्या स्टेशनवर एक्झिटला कार्ड ठेवलं की त्या स्टेशनपर्यंतचं भाडं कार्डवरुन परस्पर कट. मस्त ना?)
मग एन्ट्री झाल्यावर सिक्युरिटी चेक.
त्यानंतर कुठंही कसलंही चेकींग, कसलीही रांग नाही.
प्लॅटफॉर्मवर मेट्रो आली की दरवाजे आपोआप उघडतात. आत गेलो की बंद होतात.
आतमधून मेट्रो पूर्ण एसी! मुंबईत!!
बाहेरुन वेगवेगळे डबे दिसले तरी आतून सलग पॅसेज. बेंच फक्त दोन बाजूंना, मधे उभं राहण्यासाठी रिकामी जागा. उभं राहताना आधारासाठी बार, सर्कल, हँडल...
पुढचं स्टेशन कुठलं येणार, याची स्पीकरवरुन अनाऊन्समेंट. शिवाय दरवाजावर त्या स्टेशनच्या नावाचा इंडिकेटर. ज्या बाजूचा दरवाजा उघडणार तिकडचा वेगळा इंडिकेटर.
वर्सोवा लास्ट स्टेशन. दहाव्या मिनिटाला बाहेर.
एक्झिट गेटवर प्लास्टिक टोकनसाठी कॉईन-बॉक्ससारखी फट. त्यात टोकन टाकलं की गेट उघडणार. पुन्हा कुठलं चेकींग, टी.सी. काहीच भानगड नाही.
हेच अंतर बाय रोड जायला म्हणे अर्ध्या-पाऊण तासापेक्षा जास्त वेळ लागतो. मेट्रोनं फक्त दहा मिनिटं.
शिवाय ती दहा मिनिटंसुद्धा एसीमधे!
मुंबईचा लोकल प्रवासपण असा करता आला तर...?


Sunday, June 8, 2014

काय शिकवायचं आणि काय नाही?

लहानपणापासून, रामानं रावणाला मारलं, पांडवांनी कौरवांना संपवलं, शिवाजी महाराजांनी अफझलखानाचा कोथळा बाहेर काढला, अशा हिंसक गोष्टी संदर्भहीन पद्धतीनं शिकवल्यावर, मोठेपणी गांधीजींचं अहिंसेचं तत्वज्ञान पटण्याची अपेक्षा कशी करता येईल? सुष्ट कोण आणि दुष्ट कोण हे कसं आणि कुणी ठरवायचं? पौराणिक व ऐतिहासिक गोष्टींमधला संदर्भ काढून टाकून, फक्त मारामारी आणि भव्यदिव्य युद्धांवर फोकस करणारी 'ब्रेकिंग न्यूज' स्टाईल शिकवण्याची पद्धत बदलली पाहिजे, असं नाही का वाटत? युद्धामागची परिस्थिती आणि लॉजिक लक्षात न घेता, प्रत्यक्ष युद्धवर्णनात आपण जास्त रंगून जात नाही ना, याचं भान शिक्षकांनी आणि पालकांनी राखलंच पाहिजे. ज्या धर्मनिरपेक्ष लोकशाही समाजव्यवस्थेत आपण राहतो आहोत तिथल्या शाळांमधून, धर्मांची शिकवण, क्षत्रियाचा धर्म म्हणून 'वध' माफ, मुसलमान 'परके' म्हणून त्यांची कत्तल, अमूक या धर्मातला मोठा नेता, तमूक त्या जातीचा तारणहार, अशा कन्फ्युजिंग आणि मिसलीडिंग गोष्टी वेचून काढून टाकल्या पाहिजेत. आडनावावरुन जात ओळखायचा खेळ आपल्या पिढीपासून तरी बंद केला पाहिजे. शाळा-कॉलेजच्या वर्षांमधे मुलांना कोणत्याही अर्जावर जात-धर्म लिहिण्यापासून परावृत्त केलं पाहिजे. संदर्भहीन इतिहास शिकवण्यापेक्षा, वर्तमान आणि भविष्यात उपयोगी पडेल असं सामाजिक भान - सिव्हिक सेन्स, सहिष्णुता, आपण करत असलेल्या कामाप्रती निष्ठा, प्रामाणिकपणा, अनुकंपा - कम्पॅशन, कला-क्रीडा-विचारांनी आयुष्य समृद्ध बनवण्याचं कौशल्य, अशा कितीतरी गोष्टी पुढच्या पिढीला शिकवल्या पाहिजेत. फुटकळ अस्मितांमधे गुरफटून जाण्याऐवजी, 'आपल्या' देशाप्रती आपल्या जबाबदार्‍या व त्यायोगे उपभोगायला मिळणारं स्वातंत्र्य नि अधिकार जाणून घेणं मुलांसाठी जास्त महत्त्वाचं नाही का? हे सगळं पटत असेल तर, सरकारनं सिलॅबस बदलावा - शाळेनं शिक्षक बदलावेत, वगैरे शेळ्या न हाकता, तुम्ही काय कराल, हे उंटावरुन खाली उतरुन सांगा. मी स्वतः तर करतोच आहे, तुम्हालाही काही करावंसं वाटलं तर या. खूप हातांची आणि डोक्यांची गरज आहे इथं. शेवटी प्रश्न नवी पिढी घडवण्याचा आहे ना!


Thursday, June 5, 2014

जात आणि शास्त्रप्रामाण्य

"जात ही मनाची अवस्था किंवा वृत्ती आहे. जातिविनाश म्हणजे भौतिक बंधनांचा विनाश नव्हे. जातिविच्छेद म्हणजे मनोवृत्तीतील परिवर्तन... हिंदू जातिभेद पाळतात कारण ते बुद्धिहीन वा अमानुष आहेत म्हणून नव्हे, तर ते धर्मपरायण असल्यामुळे! याला त्यांच्या मनात जातीय वृत्ती रूजविणारा धर्म जबाबदार आहे. खरा शत्रू जातिभेद पाळणारे लोक नसून त्यांना तो धर्म पाळावयास शिकविणारी शास्त्रे आहेत. त्यामुळे शास्त्रप्रामाण्यावरील श्रद्धा नष्ट करणे हाच खरा उपाय आहे. लोकांच्या श्रद्धा व मते यांची जडणघडण शास्त्रे करीत असताना आणि त्यांचा लोकांच्या मनावरील पगडा कायम असताना तुम्हाला यशाची अपेक्षा कशी करता येईल? धर्मशास्त्रप्रामाण्यास स्वत: आव्हान द्यायचे नाही, लोकांना शास्त्रांच्या आज्ञांवर विश्वास ठेवू द्यायचा आणि पुन्हा त्यांच्या वागणुकीवर व कृतींवर अमानुष, अविवेकी अशा विशेषणांनी टीका करायची, हा समाजसुधारणेचा मार्ग विपरीतच म्हटला पाहिजे. श्रीमान गांधींसकट कुणीही ही गोष्ट लक्षात घेतलेली दिसत नाही की, लोकांच्या कृती म्हणजे शास्त्रांचा त्यांच्या मनावर झालेल्या संस्कारांचा परिपाक होय. त्यामुळे त्यांची वागणूक ज्या शास्त्रांवर आधारित आहे त्या शास्त्रांवरील विश्वास उडाल्यावाचून ते आपले वर्तन बदलणार नाहीत. म्हणून समाजसुधारकांचे सर्व प्रयत्न फसले यात नवल नाही... धर्मशास्त्रांच्या जोखडातून प्रत्येक स्त्री-पुरुषास मुक्त करा. म्हणजे मग पहा, ते स्वत:च सहभोजन व आंतरजातीय विवाह करतात की नाही!.... शास्त्रप्रामाण्य धुडकावण्याची भगवान बुद्धाने जी भूमिका स्वीकारली ती तुम्ही स्वीकारा!"

- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 'दि अॅनहिलेशन ऑफ कास्ट' या पुस्तकातून


Tuesday, June 3, 2014

माणूस गेला की...

माणूस आहे तोपर्यंत सगळं आहे.
माणूस गेला की...
मग कसला जय नि कसला पराजय.
कसलं राजकारण, कसली निवडणूक.
कसली सत्ता, कसलं पद.
कसले मनसुबे, कसले डावपेच.
माणूस आहे तोपर्यंत सगळं आहे.
माणूस गेला की संपलं सगळं!


Monday, June 2, 2014


दंगलीच्या अफवा, दहशतीचं वातावरण, व्यक्तिगत नि व्यावसायिक नुकसानीतून होणारी चिडचिड... या सगळ्यावर उतारा म्हणजे कालची उषाकुमारींची गझल मैफल - कलंदरी. उषाकुमारींच्या स्वरचित मराठी गझलांचं शास्त्रीय संगीतावर आधारीत सादरीकरण. पुण्यातल्या उद्यान प्रसाद हॉलमधे. उषाकुमारी रचित माझ्या या आवडत्या रुबाईशिवाय निवेदन पूर्ण कसं झालं असतं...

कायमचे धडधडणारे मन शांत करावे क्षणभर कोणी
जहरामधले जहरीलेपण कमी करावे क्षणभर कोणी
एक एक एकटेपणाच्या लाटा मजवर करीती हल्ला
चंद्रकिनारी चंद्रकमानीमधून यावे क्षणभर कोणी


धर्म आणि जात

धर्म आणि जात या कृत्रिम गोष्टींनी माणसाचं पार माकड करुन टाकलंय. किती शिकण्यासारखं आहे जगात. किती फिरण्यासारखं आहे. केवढी पुस्तकं आहेत वाचलीच पाहिजेत अशी. किती सिनेमे आहेत बघितलेच पाहिजेत असे. किती गाणी आहेत गुणगुणावीतच अशी. केवढी माणसं आहेत भेटलीच पाहिजेत अशी. आणि माणूस काय करतोय तर, माझा धर्म श्रेष्ठ का तुझा, माझी जात वरची का तुझी... कशी संपवायची ही जात? कसं सोडवायचं माणसाला धर्माच्या कचाट्यातून? मला जे सुचतंय ते मी करतोयच. तुम्हीही विचार करा आणि सांगा अजून काय करता येईल...


Sunday, June 1, 2014

दुकान बंद

दुकानासाठी सामान खरेदी करत लक्ष्मी रोडवरुन कोथरुडकडं येत होतो.
दुकानातून फोन आला, कोथरुडला कसलीतरी दंगल झालीय, सगळी दुकानं बंद करायला लावलीत.
कोथरुडात येईपर्यंत तरी काही वेगळं जाणवत नव्हतं.
करिश्मा सोसायटीपासून मात्र  दुकानं बंद-बंद दिसू लागली.
पुढच्या चौकातल्या पुतळ्याकडं लक्ष गेलं. दंगल म्हटलं की पुतळा आठवलाच पाहिजे ना.
नाही नाही, शिवाजी महाराजांचा नव्हता! महर्षी कर्वेंचा पुतळा.
याची कोण काय विटंबना करणार? आणि केलीच तर त्यासाठी कोण दंगा करणार?
पुढच्या शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्याकडं पण नीट बघितलं.
पुतळा ठीक होता, पण खाली खूप माणसं जमली होती.
भगवे झेंडे घेतलेली, भगवे नाम ओढलेली तरुण माणसं.
शिवसेनेच्या कार्यालयाबाहेर गंभीर चेहर्‍यानं गर्दी करुन उभी होती.
पुढं-पुढं सगळीच दुकानं बंद दिसत होती.
दुकानात आलो. शटर उघडलं. काम चालू केलं.
शेजारुन माहिती मिळाली - काल रात्री कुणीतरी कुठंतरी शिवाजी महाराजांची आणि बाळासाहेब ठाकरेंची विटंबना केली म्हणे. त्यामुळं कोथरुडात पण दंगा झाला. मुसलमानांची दुकानं-बिकानं फोडली म्हणे.
आमचं दुकान सोडून बाकी सगळी दुकानं बंद होती. कस्टमर येत होते.
थोड्या वेळानं आठ-दहा बाईक्सवरुन वीस-पंचवीस पोरं आरडाओरडा करत, घोषणा देत निघून गेली.
त्यामागोमाग तीन-चार गाड्यांवरुन काही टगे आले.
बंद कर रे शटर, कळत नाय का सगळं बंद आहे. चल रे, बंद कर दुकान, बंद कर!
फुल्ल आरडाओरडा, दमदाटी.
चेहर्‍यावर भाव काहीतरी महान देशकार्य करतोय असे. इतर वेळी चेहर्‍यावरची माशीपण उडणार नाही, पण आत्ता माज, मग्रूरी अगदी ओसंडून वाहतीय.
बंद केलं शटर... थोड्या वेळासाठी.
आणखी काय करता येईल?


Saturday, May 31, 2014

सत्पात्री दान

दुकानात एक वयस्कर बाई आल्या. आमचं हिंदुराष्ट्राला वाहिलेलं एक पाक्षिक की साप्ताहिक काहीतरी आहे म्हणाल्या. तुमच्या दुकानाची त्यात जाहिरात द्या म्हणाल्या. मी विचारलं, तुम्ही काय छापता त्यात? त्या म्हणाल्या, हिंदु संस्कृतीचं रक्षण, हिंदु बांधवांची जागृती, आपल्या धर्माच्या ख-या परंपरांचा प्रसार, इतर धर्मियांची कारस्थानं, वगैरे वगैरे. मी नम्रपणे म्हणालो, सॉरी! मी तुम्हाला जाहिरात देऊ शकत नाही. यावर बाई म्हणाल्या, ठीक आहे. मग देणगी द्या. समर्थ हिंदुराष्ट्रासाठी हे सत्पात्री दान करा. तुम्हाला हजार पटीत फायदा होईल. एक रुपया दिलात तर तुम्हाला हजार मिळतील. मी पुन्हा म्हटलं, सॉरी! ही आमची व्यवसायाची जागा आहे. इथं आम्ही कसलंही दान, देणगी, वर्गणी देत नाही. बाई ऐकेचनात. म्हणाल्या, ठीक आहे. पैसे नका देऊ. आमच्या पन्नास-शंभर लोकांना चहा-नाष्टा स्वरुपात तरी सत्पात्री दान द्या. मी म्हटलं, हे चालेल. पण आम्ही चहा-नाष्टा नाही बनवत. चिकन-मटण बिर्याणी, पापलेट, सुरमई... माझं बोलणं पूर्ण व्हायच्या आधीच बाई अशक्य वेगानं पाय-या उतरून चक्क पळून गेल्या!


Friday, May 30, 2014


संवाद कसा साधायचा, हा प्रश्न नसतोच मुळी. प्रश्न असतो - संवाद साधावासा वाटतोय की नाही, हा! एकदा संवाद साधायचा ठरवलाच, तर संवादासाठी खूप माध्यमं सापडतील. पण संवाद साधावासाच वाटत नसेल, तर मात्र खिशात मोबाईल, डेस्कवर कॉम्प्युटर, ड्रॉवरमधे फुलस्केप नि लिफाफा, सगळं असून नसल्यासारखंच. म्हणजे इन्फर्मेशन टेक्नॉलॉजी कितीही पुढं गेली तरी कम्युनिकेशनच्या ऊर्मीला ओव्हरराईड करु शकणारच नाही, बरोबर ना?


Tuesday, May 27, 2014


"...जास्त कामाचा ताण होत नाही. ताण होतो जबाबदारीचा, वेळेच्या अभावाचा. कामाच्या जागी मदतीच्या अभावाचा... प्रत्यक्ष काम माणसाला घातक नाही; पण कामापासून मिळणा-या फळाची आकांक्षा माणसावर जबाबदारीचं व वेळेचं ओझं निर्माण करते... काम माणसाला मारत नाही. आधुनिक औद्योगिक संस्कृतीत काम ज्या प्रकारचं व ज्या परिस्थितीत करावं लागतं, ती परिस्थिती माणसाला मारते."

- डॉ. अभय बंग यांच्या 'माझा साक्षात्कारी हृदयरोग'मधून


Friday, May 23, 2014


७६ वर्षांचा माणूस म्हणतोय, अजून खूप काही करायचं बाकी आहे पण वेळ कमी पडतोय. आणि तिशीतला माणूस टाईम 'पास' करण्यासाठी टीव्हीसमोर बसलाय.


Thursday, May 22, 2014


लोकप्रतिनिधी म्हणून वेगवेगळ्या स्तरावर वेगवेगळ्या अपेक्षा, अधिकार, आणि जबाबदार्‍या असतात. यांपैकी लोकप्रतिनिधींचे अधिकार आणि जबाबदार्‍या राज्यघटनेत नमूद केल्यानुसार ठरलेल्या असतात. अपेक्षा मात्र स्थल-काल-व्यक्तिपरत्वे बदलत जातात. स्थानिक प्रश्नांवर काम करुन निवडून येणारे, व्यक्तिगत करिष्म्यावर निवडून येणारे, आणि योग्य 'टायमिंग' साधून निवडून येणारे असे काही प्रकार आपल्याला लोकसभा, विधानसभा, नगरपालिका, अशा सर्व स्तरांवर दिसतात. पण यांपैकी किती लोकप्रतिनिधी राज्यघटनेतील अधिकार व जबाबदार्‍यांनुसार काम करत असतील? मुळात हे अधिकार नि जबाबदार्‍या काय आहेत, हे तरी निवडून येणारे आणि निवडून देणारे या दोघांना ठाऊक असतील का? शाळेतलं नागरिकशास्त्र, लोकसभेतील खासदारांची संख्या आणि विधानसभेतील आमदारांची संख्या पाठ करण्यापलिकडं खरंच जातं का? की त्याची आता कुणाला गरजच वाटत नाही?


Wednesday, May 21, 2014

व्हॉट्स ऑन युवर माईन्ड?

फेसबुक वापरायला सुरु केलं तेव्हा फ्रेन्डलिस्टमधे काही जवळच्या मित्र-मैत्रिणींचीच नावं होती. त्याआधी जे काही लिहायचंय ते ब्लॉगवर लिहित होतो. फेसबुकवर लाईक्स आणि कॉमेंट्समुळं लिहिण्याची पोच मिळायला लागली. त्यामानानं ब्लॉगवर कॉमेंट्स येण्याचं प्रमाण खूपच कमी होतं. जसजशी फ्रेन्डलिस्ट वाढत गेली तसतशी लाईक्स नि कॉमेंट्सची संख्यादेखील वाढत गेली. मग कुणी-कुणी लाईक केलं, कुणी कॉमेंट केली, हे बघायची उत्सुकता वाढली. एखाद्या स्टेटसला लाईक मिळाले नाहीत, किंवा अपेक्षेपेक्षा कमी मिळाले तर काहीतरी चुकल्यासारखं वाटू लागलं. मग तेच स्टेटस थोड्या वेगळ्या शब्दांत मांडलं तर लाईक्स वाढतील का? की एखाद्या ग्रुपमधे पोस्ट केलं तर जास्त लाईक्स मिळतील? की रात्री उशिरा अपडेट केल्यामुळं वाचलंच गेलं नसेल? दिवसाच स्टेटस अपडेट केलेलं चांगलं का? असे अनेक विचार सुरु झाले. मग लाईकींग आणि कॉमेंटींग पॅटर्नचा अभ्यास झाला. ऑफीस टाईममधे लाईक जास्त मिळतात, म्हणजे ऑफीसमधेच लोकांना फेसबुकवर भटकायला जास्त वेळ मिळतो बहुतेक. काही फ्रेन्ड्स विशिष्ट प्रकारच्या स्टेटसलाच लाईक करतात, इतर स्टेटसकडं दुर्लक्ष करतात. काहींना मराठीच स्टेटस आवडतात, तर काहींना इंग्रजीच स्टेटस समजतात. असं करता-करता, मुळात स्टेटस काय टाकायचं यापेक्षा त्यावर प्रतिक्रिया काय येणार, यावर जास्त विचार होऊ लागला. म्हणजे, फेसबुक विचारतं - व्हॉट्स ऑन युवर माईन्ड? आणि आपण आपलं - व्हॉट विल बी ऑन आदर्स माईन्ड्स? - मधे अडकून पडतो. या सगळ्या भानगडीत, मला काय सांगावंसं वाटतंय ते बाजूलाच राहिलं आणि काय सांगितलेलं 'फ्रेन्ड्स'ना आवडेल, यावर विचार शिफ्ट झाले.

मग असं वाटलं की, जे काही आपल्याला म्हणायचंय ते एकदा म्हणून टाकलं की पुन्हा त्याचे लाईक्स नि कॉमेंट्स (आणि ते स्टेटससुद्धा!) स्वतःला दिसलंच नाही तर? म्हणजे प्रायव्हसी सेटींगमधे काहीतरी 'पब्लिक एक्सेप्ट सेल्फ' असा विचित्र पर्याय निवडता आला तर? म्हणजे मग एकदा पहिली गोष्ट सांगून झाली की डायरेक्ट दुसर्‍या गोष्टीवरच विचार सुरु. पुन्हा ते पहिल्या गोष्टीचे लाईक्स नि कॉमेंट्स नि शेअर्स, असल्या भानगडीच नकोत. नाही तरी, ज्याला आपल्यापर्यंत प्रतिक्रिया पोचवायचीच असेल त्याला किंवा तिला, मेसेज / ई-मेल / पत्र / फोन एवढे पर्याय उपलब्ध आहेतच की. मग ते कॉमेंट-कॉमेंट खेळण्यात कशाला वेळ घालवायचा? मग लाईक्स वाढले म्हणून शेफारूनही जायला नको, की लाईक्स कमी म्हणून नाराजही व्हायला नको. बघूयात का ट्राय करुन?


Tuesday, May 6, 2014

स्पर्धा आणि यश

आचार्य रजनीश एक कथा सांगायचेः कुत्र्यांच्या जगातील एक गणमान्य कुत्रा एकदा दिल्ली पदयात्रेवर निघाला. त्यांच्या शिष्यांनी समारोहपूर्वक कलकत्त्याहून त्यांना निरोप दिला. मजल-दरमजल करत तीन महिन्यांनी महाराज दिल्लीला पोहोचणार, असा कार्यक्रम आखला होता. दिल्लीतील अनुयायांनी जंगी स्वागत करण्यासाठी स्वागत समिती देखील बनवली होती. तीन महिन्यांनी कुत्रा महाराज दिल्लीला पोहोचणार म्हणून वर्गणी गोळा करायला लागले. आणि अचानक दहाव्याच दिवशी महाराज दिल्लीत येऊन थडकले.

"महाराज आपण किती महान! तीन महिन्यांचा प्रवास दहा दिवसांत पूर्ण केला. कुत्ता महाराजकी जय!" अनुयायांनी जयघोष केला.

"महाराज, आपण हा चमत्कार कसा साधला? आणि आपल्या अंगावर एवढ्या जखमा कशा?"

"मी दहा दिवसांत स्वतःच्या मर्जीने नाही रे पोहोचलो! कलकत्त्याहून निघालो. पहिल्या पडावाच्या गावी पोहोचलो. थकलो होतो. आराम करावा, काही खावं म्हणून मोठ्या आशेने गावात शिरलो, तर त्या गावातले कुत्रे भुंकत माझ्या मागे लागले. त्यांच्या भीतीने पळत सुटलो. निदान पुढील गावात तरी विसावा मिळेल म्हणून आशेने पोहोचलो, तर तिथले कुत्रे अजून क्रूर व भयानक निघाले. लचकेच तोडायला अंगावर आले. माझ्या जलद प्रवासाचं हे रहस्य आहे. अरे, कलकत्त्याहून दिल्लीपर्यंत कोठल्याच मुक्कामावर मला उसंत घेऊ दिली नाही हो!" धापा टाकत थकले भागलेले जखमी कुत्रा महाराज रडकुंडीला येत बोलले.

अशा धावण्यालाच आजच्या युगात स्पर्धा, व दिल्लीला पोहोचण्याला यश म्हणतात.

(डॉ. अभय बंग यांच्या 'माझा साक्षात्कारी हृदयरोग' या पुस्तकातून)


Tuesday, April 15, 2014

सगळीच माणसं दिसतात...

सगळीच माणसं दिसतात कशी वैतागलेली
डोकी फुटलेली अन्‌ हातात दगड घेतलेली

कणाकणात असतो म्हणे देव वसलेला
मग का इथं मशिदी तिथं मंदीरं बांधलेली

प्रत्येकाचा शेवट तर मातीत ठरलेला
मग अमरत्वाची कसली ही भूल पडलेली

काय अर्थ असल्या खोट्या जगण्याला
वर्षं नुसतीच वाया गेली की हो जगलेली


Sunday, April 13, 2014

एका इंटरव्ह्यूची गोष्ट

"सत्य कल्पनेहून रंजक असते"
(या कथेतील सर्व पात्रे व प्रसंग काल्पनिक असून प्रत्यक्ष जीवनातील व्यक्ती वा प्रसंगांशी त्यांचे साधर्म्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.)

"हॅलो, रजत शर्मा जी?"
"बोला, पंतप्रधान नरेन्द्रभाई..."
"अरे, अजून इलेक्शन व्हायच्या आहेत. भावी पंतप्रधान म्हणा..."
"इलेक्शन काय, होत राहतील हो. पण तुम्हीच आमचे पंतप्रधान! मोदी मोदी मोदी..."
"बास बास बास! गेले पाच-सहा महिने तेच ऐकतोय सारखं. तुम्ही अजून टेन्शन देऊ नका."
"तुम्हाला कसलं आलंय टेन्शन, नरेन्द्रभाई? तुम्ही तर स्वतःच देशातल्या सगळ्या प्रश्नांवर रामबाण उपाय आहात. जय श्रीराम."
"जय श्रीराम. जय श्रीराम."
"बरं, फोन कशासाठी केला होतात? काही विशेष काम माझ्याकडं?"
"हो तर. जरा विशेषच काम आहे. तुम्ही तुमच्या चॅनलवर कुठलातरी मुलाखतीचा कार्यक्रम चालवता ना?"
"हो हो, 'आप की अदालत'. त्यासाठीच तर एवढा फेमस आहे ना मी."
"काय म्हणालात? 'आप' की अदालत? बाप रे, तुम्हीपण 'आप'चा झाडू घेतला का काय हातात?"
"अहो नाही नाही नरेन्द्रभाई, ते केजरीवालचं 'आप' म्हणजे 'आम आदमी'चं. हे 'आप' म्हणजे आपल्या-आपल्यातलं. हॅ हॅ हॅ."
"हॅ हॅ हॅ, पण म्हणजे ते पत्रकार लोक घेतात तसलीच मुलाखत ना?"
"हो तसलीच, फक्त सेट असतो कोर्टाचा. आणि ज्याची मुलाखत घ्यायचीय त्याला आम्ही उभं करतो आरोपीच्या पिंजर्‍यात."
"अरे बापरे! कोर्ट? आरोपीचा पिंजरा?"
"पण तुम्ही कशाला घाबरताय नरेन्द्रभाई? तुम्हाला तर सुप्रिम कोर्टानं क्लीन चिट दिलीय ना?"
"अहो क्लीन चिट नाही ती शर्मा जी. 'सबळ पुराव्यांअभावी आरोप सिद्ध होत नाहीत', असं म्हटलंय. त्यामुळं अजूनही पुरावे बाहेर येऊ नयेत म्हणून खूप सावध रहावं लागतं हो."
"बरं बरं, ते मुलाखतीचं काय म्हणत होता तुम्ही?"
"हां, ते काँग्रेसवाले आणि 'आप'वाले सगळीकडं सांगत फिरतायत की, मोदी मुलाखतीला घाबरतो, मोदी पत्रकारांना घाबरतो."
"हॅ, एवढंच ना? मग घ्यायची एखादी जंगी पत्रकार परीषद. नाहीतर असं करा ना, तुम्हाला मुलाखत द्यायचीच आहे असं जाहीर करुन टाका एकदा. मग बघा तो करणसुद्धा तुमच्या मागं-मागं फिरेल मुलाखत घ्यायला..."
"हॅलो, हॅलो नरेन्द्रभाई! हॅलो..."
"हां हॅलो."
"ओह्‌, मला वाटलं फोन कट झाला की काय?"
"नाही, मी लाईनवरच आहे. जरा पाणी पिऊन घेतलं. ते करण थापरचं काय म्हणत होता तुम्ही?"
"कोण? मी? हां हां, ते करण थापर नाही करण जोहरचं म्हणत होतो मी. म्हटलं करण जोहरपण मागं-मागं फिरेल तुमची मुलाखत घ्यायला..."
"अच्छा अच्छा, करण जोहर काय? मला वाटलं पुन्हा करण थापर... बरं ते जाऊ दे, तुमच्या त्या आपल्या-आपल्या अदालतमधे का नाही बोलवत तुम्ही मला?"
"खरंच आयडीया चांगली आहे. नाही तरी तुम्हाला खूप चांगला टीआरपी मिळतोय सध्या. आमच्या चॅनेलचं तर नशीब उघडलं म्हणायचं. बोला, कधी ठेवायचा इंटरव्ह्यू?"
"ते ठरवू नंतर. आधी माझ्या काही अटी आहेत इंटरव्ह्यूसाठी, त्यावर बोलूयात का?"
"हो हो, नक्कीच! मला मान्य आहेत तुमच्या सर्व अटी..."
"अहो आधी काय अटी आहेत त्या ऐकून तरी घ्या!"
"बरं, बोला काय अटी आहेत तुमच्या?"
"त्या अरविंद केजरीवालनं सभा आणि पत्रकार परीषदा घेऊन खूप प्रश्न विचारुन ठेवलेत आधीच. त्यातला एकपण प्रश्न तुमच्या लिस्टमधे नसला पाहिजे."
"हो हो, मंजूर. सारखे-सारखे तेच-तेच प्रश्न विचारत असतो तो. मी जरा वेगळे प्रश्न विचारेन."
"छान. मी दोन मतदारसंघांतून निवडणूक लढवतोय लोकसभेची. एकाच मतदारसंघातून का नाही लढवत, असं विचारायचं नाही."
"मंजूर, तुम्ही दोनच काय ५४३ मतदारसंघांतून उभे राहिलात तरी नाही विचारणार."
"माझं लग्न, माझी बायको, मी आधीच्या निवडणुकांच्या वेळी ही माहिती का लपवली, यातलं काहीही विचारायचं नाही."
"कबूल, तुमचं लग्न ही तुमची खाजगी बाब आहे. त्यावर मी कशाला प्रश्न विचारेन. हां, पण गांधी फॅमिलीत कोण कुणाचा मुलगा, कोण कुणाची सून, यावर बोललं तर चालेल ना?"
"चालेल चालेल. पुढं ऐका. एका बाईवर पाळत ठेवायला सांगितली होती मी, खाजगी कारणातून. त्यावर अजिबात प्रश्न विचारायचा नाही."
"कारण खाजगी होतं ना, मग नाही विचारणार."
"अमित शाहबद्दल प्रश्न विचारायचा नाही."
"तोबा तोबा! अमित शाह, माया कोडनानीबद्दल बिल्कुल काही विचारणार नाही."
"छान! गॅसच्या किंमतीबद्दल मला विचारायचं नाही. अंबानीच्या रिलायन्सबद्दल पण विचारायचं नाही..."
"काळजीच करु नका. सांगितलं ना, केजरीवालनं विचारलेला एकपण प्रश्न रिपीट होणार नाही याची काळजी घेईन मी."
"येडीयुरप्पा, श्रीरामलू, पासवान यांच्याबद्दल चर्चा करायची नाही."
"नाही करणार. पण काँग्रेसच्या मंत्र्यांनी केलेला भ्रष्टाचार, आदर्श घोटाळा, वगैरे?"
"हां त्यावर बोला सारखं-सारखं. झालंच तर मुलायमसिंगच्या गुंड मंत्र्यांबद्दल पण विचारा. फक्त अमित शाह, येडीयुराप्पा..."
"नाही नाही, त्यांची नावं नाही घेणार. एक काम करा नरेन्द्रभाई, तुम्हीच सांगा मी कुठले प्रश्न विचारु..."
"हां हे ठीकाय. असं विचारा की, राहुल गांधी हे म्हणाला त्यावर तुम्हाला काय म्हणायचंय? किंवा सोनिया गांधी तुम्हाला काहीतरी म्हणाल्या, त्यावर तुमची प्रतिक्रिया काय? किंवा मुलायम असं म्हणाला ते बरोबर आहे का? किंवा मोबाईलवर, फेसबुकवर 'अबकीबारमोदीसरकार' कसं गाजतंय, त्यावर चर्चा करा. अगदी खाजगीच प्रश्न विचारायचा असेल तर, माझे कपडे, ड्रेसिंग सेन्स, फॅशन डिझायनर, याबद्दल विचारा."
"ब्रिलियण्ट नरेन्द्रभाई! हा अगदी आगळावेगळा एपिसोड होणार आहे 'आप की अदालत'चा. पण मी काय म्हणतो, थोडेसे तरी विरोधी प्रश्न विचारावे लागतीलच मला. नाहीतर लोकांना शंका येईल, हा इंटरव्ह्यू आहे की तुमची सभा?"
"हं, बरोबर आहे तुमचं म्हणणं. असं करा, मला विरोध करणार्‍या अडवाणी, जसवंतसिंग, मुरली मनोहर जोशी, यांच्याबद्दल विचारा अवघड प्रश्न."
"हे चालेल. ठीकाय तर मग, मी तयार आहे. बोला कधी घ्यायचा इंटरव्ह्यू?"
"ते सांगतो मी. फक्त एक गोष्ट लक्षात ठेवा."
"अजून काही राहिलं का नरेन्द्रभाई?"
"इंटरव्ह्यू सुरु झाल्यापासून संपेपर्यंत सारखा 'मोदी मोदी' असा घोष होत राहिला पाहिजे."
"एवढंच ना? तो तर मी आत्तापासूनच सुरु करतोय... मोदी मोदी मोदी..."
"धन्यवाद. भेटू या मग 'आप की अदालत'मधे!"


Thursday, April 3, 2014

What happens when someone...

When someone claims to change the entire situation,
Not with logic but with a magic wand,
When we expect mortal men to become Gods who will uplift us,
Without we taking any efforts ourselves,
It is sure that these men will grow larger than life,
And we will be left with nothing but repenting upon choices we made,
And decisions we didn't take!


Wednesday, April 2, 2014


आपणच आपली थोपटावी पाठ
आपणच सांगावा आपलाच थाट

आपणच करावी आपलीच चर्चा
चर्चेत लावावी दुसऱ्यांची वाट

आपणच बांधावे आपलेच देऊळ
स्वतःलाच म्हणावे अनाथांचा नाथ

आपणच म्हणावी आपलीच आरती
सोबतीला घ्यावी चमच्यांची साथ

मिळेल तिकडून मिळवावा फायदा
नंतर घालावी कंबरेत लाथ


Thursday, March 27, 2014

देश युवा है, हम युवा हैं

देश युवा है, हम युवा हैं
जीतेंगे, विश्वास हुवा है

आने दो जो आँधी आये
पक्का अपना बेस हुवा है

सोच है, जोश है, और हमारे
बडे-बुजुर्गों की दुवा है

सबको लेकर साथ है चलना
दिल को ये एहसास हुवा है

देश युवा है, हम युवा हैं
जीतेंगे, विश्वास हुवा है


Thursday, March 20, 2014

या माजावरती औषध काय?

शिवसेनेच्या प्रसिद्ध ‘गर्वसे कहो हम हिंदू है’ पासून मनसेच्या ‘गर्वच नाही तर माज आहे मराठी असल्याचा’ पर्यंतचा प्रवास जर तुम्हाला नवनिर्माणाचं आणि सुराज्याचं चिन्ह वाटत असेल तर या ‘माजरोगा’ची लागण तुम्हालाही झाली आहे, हे नक्की. शाळेत प्रतिज्ञा म्हणायची - 'भारत माझा देश आहे, सारे भारतीय माझे बांधव आहेत...' आणि प्रत्यक्षात मात्र धर्म, जात, राज्य, शहर, वस्ती, अशा नवनवीन मुद्द्यांवर भेदभाव करायचा. हा ‘आपल्या’तला नाही असं दिसलं की लागले सगळेच चोची मारायला. मग ‘आपल्या’सारखेच शंभर कावळे जमा करायचे आणि सण-समारंभ, जयंत्या-पुण्यतिथ्यांच्या निमित्तानं शक्तिप्रदर्शन करत फिरायचं. अशा मिरवणुकांमधल्या स्पीकरचा वाढता आवाज हा मिरवणुकीत सहभागी झालेल्या जनतेच्या ढासळणार्‍या आत्मविश्वासाचं प्रतिक असतं, असं मला नेहमी वाटतं. जेवढा आवाज मोठा, तेवढी माणसं भेदरलेली. आपण कुठल्याही प्रकारे श्रेष्ठ नाही, आपल्यामधे कसलंही विशेष कौशल्य, क‌र्तृत्व नाही, त्यामुळं एकंदरीतच आपला निभाव लागणं कठीण आहे, याची कळत-नकळत जाणीव झालेली माणसं ‘आपल्या’सारख्याच असुरक्षित इतरांचा शोध घेतात आणि सुरक्षित वातावरण निर्माण करण्याचा आटोकाट प्रयत्न करतात. पण...

चार टाळकी एकत्र आली की विधायक कामांऐवजी विध्वंसक कामाचंच प्लॅनिंग सुरु होतं, याचं कारण काय? एक तर 'गर्दीचा आयक्यू हा त्यातील सर्व माणसांच्या आयक्यूचा लसावि असतो', हे वैश्विक सत्य. त्यातून आपल्याकडं (भारतात, विशेषतः महाराष्ट्रात, त्याहून विशेषतः पश्चिम महाराष्ट्रात, आणि त्याहून म्हणजे पुण्यात) भयंकर सुबत्ता आणि स्थैर्य आलेलं आहे. फारसं काम न करता प्रत्येकाला मुबलक (व गरजेपेक्षा जास्त) पैसा मिळतोय. सरकार, प्रशासन, पोलिस वगैरे खूप म्हणजे खूपच सहिष्णुतेनं आणि दयाबुद्धीनं नागरिकांना वागवतायत. (हे वाक्य उपहासानं लिहिलेलं नाही. पुण्याबाहेरील किंवा महाराष्ट्राबाहेरील प्रशासन आणि पोलिसांची भूमिका लक्षात घेतल्यास आपण खूप सुरक्षित आहोत, हे मान्य करावंच लागेल!) आपल्याकडं भूकंप, ज्वालामुखी, महापूर, वगैरे नैसर्गिक आपत्तीदेखील यायची शक्यता दूरदूरपर्यंत नाही. अशा परिस्थितीत, आपण अजिंक्य, अमर, अविनाशी वगैरे झाल्यासारखं जन्तेला वाटण्यात काही आश्चर्य नाही. (इथं ‘जन्ता’ म्हणजे ‘आप’वाले म्हणतात तसे फक्त झोपडपट्टीत राहणारे लोक नव्हे. पैशानं, शिक्षणानं, जातीनं, नोकरीनं, किंवा व्यवसायानं माणसाची लेव्हल ठरवून बरेचजण ‘आम जनते’च्या व्याख्येतून स्वतःची सुटका करुन घेतात. पण ही सगळी आवरणं काढून एकंदरीत माणसांचे स्वभाव, वृत्ती, आणि वर्तणूक यांच्या कसोटीवर ‘जनते’ची व्याख्या केली गेली पाहिजे.) या जन्तेला आपल्या आर्थिक आणि सामाजिक स्थैर्याचं आणि सुबत्तेचं श्रेय स्वतःकडंच राखून, उरलेलं अपयश, समस्यांबद्दल मात्र राजकारण, प्रशासन, सरकारला दोष द्यायचा आहे. आणि हा जो धर्माचा, जातीचा, भाषेचा, गावाचा, नावाचा, पैशाचा वगैरे माज आहे ना, त्याची मुळं या स्थैर्य आणि सुबत्तेतच आहेत!

हा आहे आपला आजार. पुण्यात दिवसाढवळ्या बाईकवरुन गोळ्या झाडत दहशतवादी फिरत नाहीत. नदीवरच्या पुलांनीच जोडल्या गेलेल्या पुणे शहराला येता-जाता ‘पूल उडवून देऊ’, अशा धमक्या मिळत नाहीत. पुण्यात (व आजूबाजूच्या मोठ्या परिसरात) कंपन्या बंद पडल्या, नोकर्‍या मिळत नाहीत, वगैरे परिस्थिती सध्याही नाही आणि नजिकच्या भविष्यकाळात येईल असंही दिसत नाही. उलट, नोकरी-धंदा न करता निव्वळ बापजाद्यांच्या जमिनी विकल्या तरी आपल्यासहित पुढच्या काही पिढ्यांची सोय होऊ शकेल, अशी परिस्थिती. प्रत्येक धर्माला, जातीला किमान एक तरी प्रभावशाली नेता मिळालेला आहे, जो त्या-त्या सीझनमधे ‘आपल्या’ जन्तेला चुचकारायचं काम बिनचूक करतोय. इतक्या सुरक्षित आणि कम्फर्टेबल वातावरणात, मुळातच ‘सेन्स’चा अभाव असणार्‍या (खरंतर नॉन्सेन्सच म्हणायचं होतं) जन्तेला माज नाही चढणार तर काय होणार?

आता यावर उपचाराचे दोनच पर्याय -

पहिला, अस्थैर्य निर्माण करणं, जन्तेला पुन्हा दरिद्री बनवणं, बेसिक सर्व्हायवलसाठी स्ट्रगल करायला लावणं.

आणि दुसरा, हे स्थैर्य आणि ही सुबत्ता अशीच टिकवून, त्यांचा विवेकबुद्धीनं अधिक प्रगतीसाठी वापर करणं.

आता आम जनतेच्या व्याख्येत स्वतःलासुद्धा कन्सिडर करुन, यांपैकी कुठला पर्याय सोपा (किंबहुना शक्य) वाटतोय, सांगू शकाल?


Wednesday, March 19, 2014

शिवजयंती… परत?

आज पुणं कसं बाळंतिणीच्या खोलीसारखं सजलंय. सगळीकडं भगव्या लंगोट्या वाळत घातलेल्या दिसतायत... काल रात्री बारा वाजता मोटारसायकलींच्या पुंगळ्या काढून 'जय भवानी जय शिवाजी' किंचाळत 'तरुणाई' रस्त्यांवर सांडली होती. आज दिवसभर कर्कश्श आवाजात पोवाडे आणि असंबद्ध गाणी (हो, आत्ताच 'ये देश है वीर जवानों का' आणि 'गणराज रंगी नाचतो' ऐकून आलोय) वाजवली जातायत. संध्याकाळी तर 'चिकनी चमेली' आणि 'तुझा झगा' वगैरे हमखास ऐकायला (आणि बघायला) मिळणार, तेही 'भव्य' स्वरुपात (हो, आमचं महाराजांवरचं प्रेमच भव्य-दिव्य आहे ना!).

होय, आज शिवजयंती आहे… परत!! आत्ता गेल्या महिन्यातच तर झाली होती? असू दे, असू दे. महाराज आहेत ते, मराठी आणि हिंदू माणसाचे (मूळ)हृदयसम्राट. त्यांच्यावर कुठं शंका घ्यायची? उगाच भावना दुखावल्या जातील, नाही का? वर्षातून दोनदाच काय, मासिक जयंती साजरी करा भौ… आपल्या बापाचं काय जातंय? नाही तरी मराठी माणसाला अभिमान वाटावं अशी गोष्ट शंभर-दोनशे वर्षांतून एखादीच घडते. मग पुढं वर्षानुवर्षं, पिढ्यान्‌पिढ्या नुसती जयंती आणि पुण्यतिथी.

आता यावर आजूबाजूचे काही ‘वैचारिक हिंदुत्ववादी’ (विरोधाभास वाटतोय खरा, पण लेट्स अझ्युम) म्हणतात की, “जयंती-स्मृतिदिन वगैरे साजरे केलेच पाहिजेत, जेणेकरुन या थोर विभूतींचा वसा पुढे घेऊन जाता येईल. शिवाय या दिवशी काही चांगले आणि प्रबोधनात्मक कार्यक्रमही होतातच. पेला अर्धा आहे अजून… तळाला गेलेला नाही”, वगैरे वगैरे!

खरं सांगायचं तर, हे 'अर्धा पेला' तत्त्वज्ञान म्हणजे स्वतःची फसवणूक आहे. शिवजयंती किंवा सार्वजनिक गणेशोत्सव म्हटलं की डोळ्यांसमोर काय चित्र उभं राहतं, हा प्रश्न आपल्या आजूबाजूच्या लोकांना (आणि स्वतःलाही) विचारून बघा. किती जण 'चांगले आणि प्रबोधनात्मक कार्यक्रम, विचारांचा वसा' वगैरे उत्तर देतात पहा. सगळ्यांच्या दृष्टीनं हे असले सण आणि जयंत्या-मयंत्या म्हणजे डोक्याला तापच असतो. ट्रॅफीकची वाट, रस्त्यांचा सत्यानाश, कानांवर अत्याचार, अतिउत्साही भक्तांचा आणि कार्यकर्त्यांचा माज, अशाच गोष्टी समोर येतात. हे वास्तव स्विकारल्याशिवाय त्यावर उपाय शोधता येणार नाही. त्यामुळं आपला समाज आजारी आहे, हे सत्य स्वीकारणं गरजेचं आहे! आम्ही निरोगी आहोत, या भ्रमात राहिल्यास उपचाराची आशाच उरणार नाही…

असो. आता येत्या १४ एप्रिलच्या आंबेडकर जयंतीची तयारी महिनाभर आधीच जोमात सुरु आहे. १४ एप्रिलची होर्डींग्ज १२ मार्चलाच लावली गेलीत. तेवढ्या आठवड्याभरात पुण्यातले कुठले रस्ते टाळायचे, याची यादीच बनवली पाहिजे. म्हणजे किमान स्वतःपुरता मनस्ताप तरी टाळता येईल, नाही का?


Saturday, March 1, 2014

मकान की ऊपरी मंज़िल पर अब कोई नहीं रहता

मकान की ऊपरी मंज़िल पर अब कोई नहीं रहता

वो कमरे बंद हैं कबसे
जो चोबीस सीढियां जो उन तक पहुँचती थी, अब ऊपर नहीं जाती

मकान की ऊपरी मंज़िल पर अब कोई नहीं रहता
वहाँ कमरों में, इतना याद है मुझको
खिलौने एक पुरानी टोकरी में भर के रखे थे
बहुत से तो उठाने, फेंकने, रखने में चूरा हो गए

वहाँ एक बालकनी भी थी, जहां एक बेंत का झूला लटकता था.
मेरा एक दोस्त था, तोता, वो रोज़ आता था
उसको एक हरी मिर्ची खिलाता था

उसी के सामने एक छत थी, जहाँ पर
एक मोर बैठा आसमां पर रात भर
मीठे सितारे चुगता रहता था

मेरे बच्चों ने वो देखा नहीं,
वो नीचे की मंजिल पे रहते हैं
जहाँ पर पियानो रखा है, पुराने पारसी स्टाइल का
फ्रेज़र से ख़रीदा था, मगर कुछ बेसुरी आवाजें करता है
के उसकी रीड्स सारी हिल गयी हैं,
सुरों के ऊपर दूसरे सुर चढ़ गए हैं

उसी मंज़िल पे एक पुश्तैनी बैठक थी
जहाँ पुरखों की तसवीरें लटकती थी
मैं सीधा करता रहता था, हवा फिर टेढा कर जाती
बहू को मूछों वाले सारे पुरखे क्लीशे लगते थे
मेरे बच्चों ने आखिर उनको कीलों से उतारा,
पुराने न्यूज़ पेपर में उन्हें महफूज़ कर के रख दिया था
मेरा भांजा ले जाता है फिल्मो में
कभी सेट पर लगाता है, किराया मिलता है उनसे

मेरी मंज़िल पे मेरे सामने
मेहमानखाना है, मेरे पोते कभी
अमरीका से आये तो रुकते हैं
अलग साइज़ में आते हैं वो जितनी बार आते हैं,
ख़ुदा जाने वही आते हैं या
हर बार कोई दूसरा आता है

वो एक कमरा जो पीछे की तरफ बंद है,
जहाँ बत्ती नहीं जलती,
वहाँ एक रोज़री रखी है, वो उससे महकता है,
वहां वो दाई रहती थी कि जिसने
तीनों बच्चों को बड़ा करने में
अपनी उम्र दे दी थी, मरी तो मैंने
दफनाया नहीं, महफूज़ करके रख दिया उसको.

और उसके बाद एक दो सीढिया हैं,
नीचे तहखाने में जाती हैं,
जहाँ ख़ामोशी रोशन है, सुकून सोया हुआ है,
बस इतनी सी पहलू में जगह रख कर,
के जब मैं सीढियों से नीचे आऊँ तो
उसी के पहलू में बाज़ू पे सर रख कर सो जाऊँ

मकान की ऊपरी मंज़िल पर अब कोई नहीं रहता...

- गुलज़ार


Tuesday, February 11, 2014

स्वप्न आणि परिस्थिती

आजकाल कोरडे-कोरडे दिसतात ओठ तुझे
कधीकाळी त्यांनीच ऐकवली होती
स्वप्नं मुलायम...
परिस्थितीवर कधीपासून बोलू लागलीस?
आणि का?
ती स्वप्नंच हवीहवीशी वाटत होती
ही परिस्थिती नेहमीच नकोशी...
पण स्वप्नं बदलता येतात, परिस्थिती नाही!
तूच म्हणालीस.. कोरड्या ओठांनी.
पण लक्षात ठेव -
तुझे ओठ परत मुलायम व्हावेत
हे माझं स्वप्न आहे,
आणि माझी स्वप्नं अपूर्ण राहत नाहीत
ही परिस्थिती!


Sunday, February 9, 2014


विश्वासाची दोरी, चेष्टेत तोडलेली
पुन्हा जोडलेली, पण 'गाठ' मारलेली

प्रेमाची लक्तरं, शपथा-वचनांची
फाटली नाहीत अगदी, पण रंग विटलेली

ग्लास संपला तरी, बाटली भरलेली
दारु काढणार कशी, रक्तात भिनलेली?

शब्दांचीही संगत, मधेच सुटलेली
अजून एक कहाणी, अर्धीच उरलेली

नको वाटते आता, दादही ठरलेली
कुणासाठी मग ही, कविता रचलेली?

- अक्षर्मन


खरा झोल

"सत्य कल्पनेहून रंजक असते"
(या कथेतील सर्व पात्रे व प्रसंग काल्पनिक असून प्रत्यक्ष जीवनातील व्यक्ती वा प्रसंगांशी त्यांचे साधर्म्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.)

"नमस्कार दादा!"
"अरे! या या आबा, तुमचीच वाट बघत होतो..."
"काय येवढं अर्जांट काम काढलंय आमच्याकडं?"
"बोलू हो कामाचं, जरा बसा तरी. चहा घेताय?"
"नको, तोंडात तंबाखूय..."
"असू द्या, असू द्या. काम जरा अर्जंट होतं म्हणूनच बोलवलं तुम्हाला."
"बोला, काय झोल झाला आता?"
"तसा काय नविन नाई, जुनाच झोलंय. ते टोलचं प्रकरण नाय का..."
"त्यात मी काही करू शकत नै दादा. मी आधीच तुम्हाला सांगितलं होतं, 'माज'ला आवरा. विरोध करणं, मोर्चे काढणं, विधानसभेत दंगा करणं, हे परवडलं. पण डायरेक्ट तुडवातुडवीची भाषा?"
"असू दे आबा, तरुण रक्तंय, माज करणारच. नायतर ह्या पब्लिकनं करायचं काय? आमचे काका म्हंतात तसं 'सहकार' करायचा? का आपले बाबा म्हंतात तसा 'सहभाग' वाढवायचा? येवढं कळत अस्तं तर महाराष्ट्र कुठल्या कुठं गेला अस्ता..."
"कळतंय मला तुम्ही काय म्हंताय ते. पण मग कसला झोल झालाय ते तरी सांगा."
"अहो त्या 'माज'ला जाहीर सभा घ्यायचीय पुण्यात."
"हं, आलंय माझ्या कानावर. आपल्या सरकारच्या टोलचं पोल खोलणाराय म्हंतोय."
"हां, तेच! तर त्याच सभेसाठी जागा मिळंना आबा त्याला पुण्यात."
"काय म्हंताय दादा? ह्यांच्या सेनेला जागा नाकारली? आणि मुळात ह्यांनी 'परवानगी' मागितली? आश्चर्यच म्हणायचं..."
"चेष्टा पुरे, आबा. त्या जागेचं तेवढं बघा लवकर..."
"कोण? मी? चेष्टा मी करतोय का तुम्ही?"
"आबा, उगाच अंगावर झुरळ पडल्यासारखं झटकून टाकू नका. ही सभा आपल्यासाठी किती महत्त्वाची आहे ते तुम्हालाही ठाऊकाय..."
"हो तर. 'आपलं' सरकार 'आपल्या' पीडब्ल्यूडीला हाताशी धरून टोलच्या रुपानं जनतेची लूट कशी करतंय, तेच सांगायला सभाय ना ही?"
"हो, पण तेवढंच तिचं महत्त्व नाही आबा. टोलचा मुद्दा खरंच एवढा मोठा आहे का? आणि सत्तेत आपण असलो काय नि दुसरं कुणी असलं काय, टोल तर लावाय लागणारच ना? का हे सत्तेत आल्यावर स्वतःच्या खिशातनं पैशे घालून रस्ते बांधणारेत?"
"त्यासाठी तरी पैसे कमवाय लागतात की दादा."
"मग आपल्याकडनं घेतलेले कुठं..."
"हां, जरा संभाळून शब्द वापरा दादा. मागच्या वेळी असंच कायतर बोलून गेला सहज म्हणून आणि..."
"आहे लक्षात आमच्या. बरं ते जाऊ दे, त्या पुण्यातल्या सभेचं तेवढं घ्या की मनावर."
"हां, पण झालंय काय नक्की?"
"एस. पी. कॉलेजवर सभा होणार म्हणून बॅनर लावलेत गावभर..."
"एस. पी.? पण त्यांनी तर राजकीय पक्षांना ग्राऊंड द्यायचं बंद केलंय ना?"
"तेच तर! ह्यांनी कुणी विचारलंच नै कॉलेजवाल्यांना. डायरेक्ट बोर्डच लावले, आणि पोलिस परवान्याच्या वेळी ते नाही म्हंटले की... हां, तुम्हाला हसू येतंय आता; पण त्यांचा चेहरा कसा झाला असंल विचार करा की जरा."
"बरं मग आपण काय करायचं ह्यात? ह्यांची एखादी शिक्षण संस्था, एखादा साखर कारखाना, गेला बाजार एखाद्या पतसंस्थेचं पटांगण तरी..."
"काय आबा तुम्ही? कुणाबद्दल बोलताय हे? अहो सेनेनं युद्ध करायचं का संस्था चालवायच्या? काय पण तुमचं..."
"बरं बरं, मी काय करायचंय ते तरी सांगा. त्या डेक्कनच्या नदीपात्रात काय सर्कस-बिर्कस चालूय का? नसेल तर तिकडंच घ्या म्हणावं सभा."
"तसं नाही आबा. गावभर बॅनर लागलेत, एस.पी. कॉलेजवर सभाय म्हणून. आता कॉलेजनं नाही म्हटल्यावर ठिकाण बदलायचं म्हंजे अपमान नाही का? असा अपमान गिळून माज कसा करणार तुम्हीच सांगा."
"बरोबराय तुमचं दादा. मग काय करायचं म्हंता?"
"जरा एस.पी.वाल्यांकडं बघता का?"
"अरंरंरं, काय हे दादा. अहो शिक्षण क्षेत्रातली पापभीरु माणसं ती. त्यांना कशाला ह्यात ओढताय? त्यापेक्षा 'माज'ला समजवा की. म्हणावं, एस.पी. चुकून छापलं बॅनरवर; सभा तर एस.एस.पी.एम.एस. ला होणारे..."
"वा वा आबा! काय शक्कल लढवलीत. मानलं तुम्हाला. पण तसलं काही होणार नाही. एस.पी.लाच सभा होईल. तुम्ही बघा कसं जमवायचं ते."
"बरं, बघतो. पाठवतो डिपार्टमेंटच्याच कुणाला तरी. उगाच आपलं नाव आलं तर वेगळीच बोंब व्हायची..."
"हां... हे बी खरंच की. माझ्या नव्हतं डोक्यात आलं, पण आबा..."
"आता काय दादा?"
"ही आयडीया चांगलीय की!"
"कुठली? डिपार्टमेंटचाच माणूस पाठवायची?"
"नाही. ते तर तुम्ही कराच. पण जरा मिडीयात लीकेज करा की ह्याचं."
"काय म्हंताय काय?"
"तुम्ही ऐकताय तेच. जरा हवा होऊ दे की सभेच्या तोंडावर. 'सरकार'च्याच मदतीनं 'सरकारविरोधी' सभा! म्हंजे कसंय, पब्लिकला बी जरा विचार करु दे - आम्हीच कसं ह्यांना खांद्यावर घेतो आणि मग हे माजात आमच्याच कानात..."
"बास बास, दादा. कळलं. होऊन जाऊदे तुम्ही म्हंताय तसं... येतो आम्ही."


Monday, February 3, 2014

एका कवेत चंद्र...

एका कवेत चंद्र अन्‌ दुसरीत भाकर होती
जिंदगीची गोष्ट माझ्या, भलतीच कातर होती

तो चंद्र दाखवी स्वप्ने, भलतीच भलतीसलती
मग चंद्रावर पांघरली, मी भाकरीची चादर होती

झोपेला गाई अंगाई, मी असाच निद्रानाशी
स्वप्नांच्या दुनियेलाही, मारली मी ठोकर होती

त्या चांदण्यांच्या गप्पा, अन्‌ पौर्णिमेची स्वप्ने
या फाटक्या संसाराला, आशेची झालर होती

एका कवेत चंद्र अन्‌ दुसरीत भाकर होती
जिंदगीची गोष्ट माझ्या, भलतीच कातर होती


Monday, January 20, 2014

New Marathi film - TimePass

New Marathi film - TimePass. Not worth for even time-pass!! You want to show love-story? Ok. You want to show college life masti? Ok. You want to show rebellious youth? Ok. But why do you have to glorify eve-teasing and verbal abusing? Why do you have to justify insulting and disobeying your hardworking and caring parents? Why are your jokes targeted at a particular caste (Brahmins, to be specific)? Personally, I couldn't bear this nonsense and left the theater in disgust! (That doesn't happen with me often. I've even watched the entire length of 'Chandni Chowk to China', which was the worst movie by Akshay Kumar - according to himself!!) To add to the 'glory' of this movie 'TimePass', there were several young boys seated around us, whistling and shouting abuses and slogans on every other dialogue of the actors. Most of these boys were drunk and were losing their balance inside the theater. Mind you, I'm talking about 'the' E-Square (Pune-Shivajinagar), where you are not allowed to enter with a Pepsi bottle since it is an 'outside' beverage...but you can pass through all security checks and procedures even if you're heavily drunk! (Good places to be visited by good people in good company are becoming extinct scaringly faster than expectation!!)


Sunday, January 19, 2014

कसाबच्या बिर्याणीची गोष्ट

काल एका समारंभात बोलताना विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम यांनी केलेला खुलासा -

आर्थर रोड तुरुंगात अजमल कसाबची केस कडेकोट बंदोबस्तात सुरु होती. दिवस राखी पौर्णिमेचा होता. विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम, 'सव्वीस अकरा'चा आरोपी कसाबपासून पाच फुटांवर बसले होते. निकमांच्या डाव्या मनगटावर राखी बांधलेली होती, तिच्याकडं बोट दाखवून कसाबनं खुणेनंच विचारलं, हे काय आहे? निकमांनी त्याला राखी म्हणजे काय, बहीण-भावाच्या नात्याबद्दल थोडक्यात माहिती सांगितली. न्यायाधीश अजून आले नव्हते, पण कसाबच्या केसचं 'लाइव्ह रिपोर्टींग' करण्यासाठी झाडून सगळ्या देशी-विदेशी प्रसारमाध्यमांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते. उज्ज्वल निकम कसाबशी बोलत असतानाच न्यायाधीश आले. त्यांनी निकमांना 'काय चाललंय?' असं विचारलं. त्यावर, कसाब राखीबद्दल विचारत होता म्हणून त्याला माहिती देत होतो, असं निकमांनी सांगितलं. त्यांच्या बोलण्यात बहिणीचा उल्लेख आला तेव्हा कसाबची मान शरमेनं खाली गेली, असं एका प्रसारमाध्यमाच्या प्रतिनिधीनं पाहिलं (म्हणे)! त्याबरोबर काही अतिउत्साही प्रतिनिधी बाहेर उभ्या असलेल्या ओबी व्हॅन्सना ही 'ब्रेकींग न्यूज' द्यायला पळाले. झालं, सगळ्या न्यूज चॅनल्सवर ही न्यूज फुटली, तज्ज्ञांचे पॅनल्स चर्चेला बसले... 'बहिणीच्या आठवणीनं कसाबच्या डोळ्यांत पाणी!', 'कसाब खरंच गुन्हेगार की फक्त बळीचा बकरा?', 'कसाबमधे जिवंत आहे माणुसकी', 'कोवळ्या वयात चुकलेला कसाबसुद्धा एक सामान्य माणूस', वगैरे वगैरे. दुपारी साधारण दीडच्या सुमारास फुटलेल्या या बातमीनं संध्याकाळपर्यंत सगळी चॅनल्स, संपूर्ण मीडिया व्यापून टाकलं.

संध्याकाळी पाच वाजता केसचं कामकाज संपवून निघालेल्या उज्ज्वल निकमांना त्यांच्या 'इंटेलिजन्स ऑफीसर'चा मेसेज मिळाला - 'सर, बाहेरचं वातावरण इमोशनली चार्ज केलं गेलंय, कसाबला भरपूर सिंपथी मिळवून दिली जातीय!' आता बाहेर पडल्यावर सगळ्या वाहिन्यांचे कॅमेरे आणि माइक आपल्यावर रोखले जाणार याची कल्पना असल्याने काय बोलायचं याचा विचार करत उज्ज्वल निकम बाहेर आले. अपेक्षेप्रमाणे सर्व प्रतिनिधी त्यांच्यावर तुटून पडले - 'कसाब खरंच रडला का? कसाब काय म्हणाला? कसाबला बहीण आहे का? वगैरे वगैरे.' उज्ज्वल निकमांनी फक्त एकच वाक्य उच्चारलं, 'कसाबनं आज मटण बिर्याणी मागितली.' बस्स!

न्यूज चॅनेल्सवर ताबडतोब दुसरी ब्रेकींग न्यूज - 'कसाब निर्दयी अतिरेकी, निरपराध लोकांची हत्त्या करून वर बिर्याणी मागितली!' पुन्हा तज्ज्ञांचे पॅनल्स चर्चेला बसले, 'किती निर्दयी माणसं तयार केलीत पाकिस्ताननं, अशा दहशतवाद्यांना फाशीच दिली पाहिजे, वगैरे वगैरे.' आता 'कसाबनं मटण बिर्याणी मागितली' एवढ्यावर न थांबता, मीडियातल्या काही क्रिएटीव्ह लोकांनी नवीनच बातमी बनवली, 'सरकार कसाबला रोज बिर्याणी खाऊ घालतंय!!' आणि मग सुरु सरकारला (टु बी स्पेसिफिक, कॉंग्रेसला आणि आर. आर. आबांना) झोडपणं... 'कसाबला बिर्याणी खायला घालणारं सरकार' असा प्रचार... आणि अशाच अनेक सुरस आणि चमत्कारिक गोष्टी!

अलीकडेच एका चॅनेलवर 'सव्वीस अकरा' संबंधित कार्यक्रमात उज्ज्वल निकम आणि आर. आर. पाटील दोघेही सहभागी होते. त्यावेळी सर्वप्रथम निकमांनी या 'बिर्याणी प्रकरणा'चा जाहीर खुलासा केला, तेव्हा आर. आर. आबा म्हणाले, 'आत्ता मला कळालं कसाबच्या बिर्याणीमागं कुणाचा हात होता!'

(ही गोष्ट इथं सांगण्याचा उद्देश 'मीडिया पब्लिकला कसं आणि काय बनवतंय आणि पब्लिक कसं बनतंय, ते कळावं' इतकाच!)